Curso de Expert* Universitari* en Xestión e Innovación Cultural na Universidade de Santiago de Compostela (2022-23)

Imaxe da sesión de Diego V. Meizoso tomada dende o fondo da aula. Vemos en primeiro plano, en escorzo, a unha alumna do curso. E a máis alumnos nas mesas de diante. Ao fondo, de pé diante da pizarra, Diego explica as claves do desenvolvemento dun proxecto cultural.

Estrutura e planificación dun proxecto cultural. Con Diego V. Meizoso

Neste segundo trimestre un dos focos do Curso está posto no deseño dos proxectos por equipos. Este traballo de clase estará titorizado, a demanda do alumnado, pero o punto de partida é esta sesión sobre estrutura e planificación dun proxecto cultural.

Diego V. Meizoso, un dos titores do Curso e mentor dos proxectos xunto co coordinador Sergio Lago, foi o encargado de impartila. Esta sesión, como dicimos, senta as bases do que vén a partir de agora. E parte dunha cuestión:

Que é un proxecto cultural?

Diego toma como referencia a David Roselló, que di que un proxecto é un conxunto de decisións tomadas arredor dunhas tarefas e ns recursos, encamiñadas a conseguir uns obxectivos nun determinado contexto e condicións.

Con esta idea clara, falamos da proposta metodolóxica para o desenvolvemento dun proxecto cultural. Dende a diagnose inicial ata a dimensión externa do proxecto. Unha parte na que debemos ter tan claro como o nome da proposta ou quen a impulsa cuestións fundamentais. Como por que xorde o proxecto, para quen é e que obxectivos quere acadar.

Con isto claro, virá a parte na que definir unha metodoloxía e accións calendarizadas. E na que ter perfectamente claros os recursos dos que dispón o proxecto e o equipo que traballa nel.

Exemplos inspiradores

A sesión tivo un enfoque práctico e a referencia de varios proxectos sobre os que reflexionar. Dende Camiño Escena Norte ata Me vuelves Lorca, pasando por Poetas (Din)Versos ou Curtocircuíto.

Agora toca poñer en práctica o aprendido na aula para #aprenderfacendo! 😉

Viaxamos ao Courel para coñecer iniciativas sobre paisaxe, patrimonio e cultura

O Curso trata de posibilitar o coñecemento directo de diversos contextos culturais. A través das experiencias que o equipo docente, composto por profesionais de diversas áreas de especialización e contornas de traballo, comparte nas aulas. Pero tamén a través de visitas que facilitan o contacto con esas realidades .

Nesta ocasión, un convite da Fundación Uxío Novoneyra levounos ata o Courel. Cunha primeira parada na súa Estación Científica. Nela puidemos coñecer o MOOC sobre xestión creativa do patrimonio e a paisaxe rural desenvolto por varias entidades, entre elas a propia fundación.

 

O noso anfitrión, Uxío Novo, falounos tamén do Courel como espazo literario. E o paisaxista Pedro Calaza falounos da importancia de entender a paisaxe para poder valorar mellor a súa importancia.

De Seoane a Parada

A visita permitiunos coñecer Seoane do Courel, onde tivemos ocasión de gozar dunha noite cultural no pub Hydra, que contou con Leo de Matamá. E, ao día seguinte, dunha visita á ferrería Locay, no seu momento a hidráulica máis grande do Estado.

Tamén dun percorrido a pé dende a ferrería ata Parada, no que descubrimos cuestións moi  interesantes. Como, por exemplo, a relación entre a explotación do ferro na serra e a existencia dos soutos.

 

No corazón da fundación Novoneyra

Na aldea de Parada, a máis chá do Courel e referenciada mesmo no famoso mapa de Domingo Fontán, atópase a Fundación Uxío Novoneyra. A que foi casa do poeta é hoxe un espazo museístico e de nacemento e xestión de diversos proxectos culturais. Un lugar no que conflúen cultura, patrimonio e memoria. Escenario do Festival dos Eidos, é tamén fogar.

Percorrelo da man de Uxío Novo, gozar dos seus coñecementos, da súa memoria e da súa arte para recitar, foi para todas nós un agasallo incrible. Moitísimas grazas! 😊

 

Courel dos tesos cumes que ollan de lonxe!

Eiquí síntese ben o pouco que é un home…

HEIN d’ir o Pía Páxaro i a Boca do Faro

deitarme na Campa da Lucenza nun claro.

Hein d’ir á Devesa da Rogueira i a Donís

ó Rebolo á Pinza i ó Chao dos Carrís.

Hein d’ir a Lousada i a Pacios do Señor

a Santalla a Veiga de Forcas i a Fonlor.

Hein d’ir ó Cebreiro pasar por Liñares

rubir ó Iribio a Cervantes i a Ancares

Hein d’ir a Cido i a Castro de Brío

baixar i andar pola aurela do río.

Hein d’ir a Céramo cruzal’o Faro i entón

debrocar pra baixo cara Oéncia e León.

Hein d’ir a Vales i a Pena da Airexa

i a un eido solo onde ninguén me vexa.

(Os Eidos, Uxío Novoneyra)

 

Diego Parajó durante unha dinámica práctica de design thinking. De pé no medio dun grupo de alumnado. Vémolos rir a todos, así que se trata dun exercicio divertido para poñer en práctica as metodoloxías de deseño creativo das que falou na clase

Técnicas de creatividade. Deseño centrado nas persoas. Con Diego Parajó

Design thinking é a “capacidade de mesturar o pensamento converxente e diverxente en ciclos de desenvolvemento das ideas, ampliando ou pechando o fluxo da información en relación ña necesidade do momento”.

Dito así se cadra é difícil de entender, pero cando nolo explica Diego Parajó, titor do Curso e especialista nesta e noutras metodoloxías de innovación e deseño creativo, é moito máis sinxelo. 😉

Design thinking e outras metodoloxías

A innovación é necesaria á hora de pensar e deseñar proxectos culturais, que é o que nestas vindeiras semanas terá que facer o alumnado do Curso. E innovar pasa, segundo nos explica Diego, por explorar as interseccións de saberes, sensibilidades e realidades diversas.

Para facelo temos varias metodoloxías: pensamento disruptivo, hibridación e learning by doing ou prototipado de ideas. Ademais do design thinking, sobre o que traballamos na aula desenvolvendo varias dinámicas propostas por Diego.

A importancia da innovación

Pero antes, Diego falounos da innovación e da súa importancia. Comezando por explicar que unha innovación só existe cando ten estas dúas características:

  • É unha novidade en si mesma ou renova algo que xa existía
  • Ademais de ser inventada, é aplicada e empregada

Para a innovación hai estratexias, igual que hai diferentes tipos de innovación. E metodoloxías, como as que citabamos no comezo deste pequeno artigo. Coñecelas en profundidade pode axudarnos a tomar decisións sobre como abordar os nosos proxectos e como sostelos, dunha maneira viable, no tempo.

Foto de grupo da sétima edición do CEUXiC. Está tomada no xardín da entrada da facultade de Ciencias Económicas e Empresariais da USC. Son 26 alumnos acompañados por varios membros do equipo de titores

Pechamos o 2022 coa presentación dos primeiros traballos en equipo

Este venres celebramos unha sesión que adoita xerar moita emoción no alumnado: a da presentación dos primeiros traballos en equipo. Nesta sétima edición o foco do exercicio foi o desenvolvemento dunha diagnose dos contextos nos que cada equipo taballará nos vindeiros meses. Isto é, o Concello da Estrada, Betanzos, o Museo do Pobo Galego, a Academia Galega do Audiovisual e a Fundación Uxío Novoneyra.

Nestas últimas semanas, os equipos, apoiados por cadanseu titor, levaron a cabo un traballo rigoroso: investigacións, visitas, enquisas, entrevistas,… Todo o necesario para poder reflexionar e traballar sobre o coñecemento dos seus contextos. E as conclusións ás que chegaron puidémolas escoitar hoxe. Non podemos máis que felicitar a todos os equipos polo seu traballo nestes meses e polo mimo co que prepararon as súas presentacións!

 

Coma sempre, nesta sesión hai moitos nervios (e non será porque nós non lle quitemos ferro ao asunto!), pero tamén bo rollo e espírito construtivo, xa que titorxs e compañeirxs aportan suxestións, ideas e por suposto parabéns, aplausos e agarimo.

 

 

Iso sen esquecer a festa, porque esta sesión é a última do trimestre e por tanto a antesala do Nadal. Así que despois da exposición e da posta en común, pechamos a xornada na cafetería da facultade facendo unha das cousas das que se ocupa a xestión cultural: coidar da comunidade 😉

 

Imaxe dun momento distendido da conversa, dende a perspectiva do alumnado. Sentados temos, de esqueda a dereita, a Sergio Lago, coordinador do Curso, e a María Lobo e Caren Suárez. Ambas participan na sesión compartindo a súa experiencia arredor do traballo cos públicos. Mocidade e diversidade, no caso de María, e persoas maiores da contorna rural, no caso de Carmen,

Experiencias prácticas no traballo con públicos: diversidade, mocidade, adultos maiores e conexión interxeracional. Con María Lobo e Carmen Suárez

Por Manu Nogueira

O xoves 15 de decembro, viñeron a visitarnos María Lobo e Carmen Suárez, dúas persoas vencelladas á cultura cunha perspectiva social moi interesante a través do seu traballo cos públicos, mozos e maiores respectivamente.

Comezou falando María Lobo sobre a súa experiencia coa mocidade en diversos proxectos que levou a cabo dende Gingko, entidade que se adica a moitas cousas, pero que todas teñen en común a comunicación e a educación.

Baixo a súa experiencia, o que mellor funciona á hora de traballar con públicos novos e coa mocidade é crear proxectos dende cero. Nos que os públicos sexan os protagonistas e nun espazo e contexto cómodo para elxs. Isto é clave. A consecuencia dun proxecto elaborado deste xeito é o inicio dunha comunidade, onde o proxecto en si queda nun segundo plano, xa que se hai comunidade, haberá proxectos. 

Crear comunidade é dificil e leva tempo, é necesario aprender a desfrutar do proceso e non pensar só no resultado.

Maiores, rural e tecnoloxía

Por outro lado, Carmen Suárez falounos sobre a súa experiencia en diversos proxectos, como Fálame de San Sadurniño, Teño unha horta en San Sadurniño ou o Chanfaina LAB. Son proxectos culturais onde a tecnoloxía xoga un papel clave. Ao traballar con personas maiores con gran descoñecemento sobre a tecnoloxía, tivo que empezar por ensinarlle cousas moi básicas e ao mesmo tempo útiles para elas. Así foise gañando a confianza da xente para logo afrontar outros retos e proxectos de maior envergadura.

Ten moito mérito o traballo que leva facendo Carmen durante anos en San Sadurniño. Moitos dos proxectos que promoviu ela foron recoñecidos con premios. Pero en San Sadurniño sempre será  “a rapaza dos ordenadores”.

 

Como concepto clave desta clase, quedareime que cando traballas en proxectos cun público específico, a única opción de que salgan ben é facendo que ese público sexa o principal protagonista do proxecto. 

O alumnado sigue con atención as explicacións sobre análise e xestión de públicos de Jaume Colomer

Os públicos da cultura. Con Jaume Colomer

Por Yolanda Cinza

O venres 2 de decembro acompañounos na sesión do CEUXC Jaume Colomer, con 20 anos de experiencia nos públicos da cultura e 40 anos na docencia universitaria. Introduciu a súa charla falando da definición de público da cultura: palabra de orixe francés sobre o conxunto de persoas interesadas por determinadas prácticas culturais; anteriormente era unha abstracción con certo interese polo que van a ver; pero cada persoa busca cousas distintas, en diferentes circunstancias da súa vida, polo que os públicos, non se poden tratar desde a uniformidade.

Jaume estruturou a súa ponencia baixo o eixo de catro preguntas:

  1. Quen son os públicos da cultura?
  2. Cómo se formas os valores e os intereses culturais?
  3. Para qué queremos desarrollalos?
  4. Cómo podemos promover o desenvolvemento dos públicos que xa participan activamente nun proxecto cultural?

Quen son os públicos da cultura?

 Os primeiros estudos dos públicos xurdiron nos museos, coas seguintes cuestións (quen son os visitantes, de onde veñan, como son, como organizamos espazos?…) e sempre se falaba das persoas que viñan ás actividade, pero non se falaba das persoas que non viñan e de por que non viñan. En Francia falouse por primeira vez do “NO PUBLIC”.

Jaume Colomer, no comezo da sesión, de pé diante da pizarra. Á súa dereita, a pantalla na que se proxecta a súa presentación, que leva por título "Os públicos da cultura"Nun primeiro momento, coa programación cultural había que explorar a que tipo de cidadáns interesaba, a quen lle ía a gustar… (democratización cultural); polo que nun primeiro momento dábaselle máis importancia aos contidos e en segundo lugar, aos públicos. Pero todo isto cambiou 180º, porque cambiou o márketing do produto e a importancia pasou ao cliente. Agora xa non importa o produto, importa o cliente. Temos que analizar a comunidade de públicos, facer programación sobre o que eles necesiten.

SLOGAN: POÑER AOS PÚBLICOS NO CENTRO DO PROXECTO CULTURAL. Para qué? Pois para que non sexan os últimos da cadea, para poñelos no punto da orixe (programar para eles… onde viven?, que buscamos?….)

Pero, e se en lugar de programar para eles programamos con eles? Para que se sintan parte da comunidade, e se os implicamos na toma de decisións? Baixo estes parámetros, houbo críticas, porque marcaba uns riscos sobre os programadores: banalizaba o seu traballo, podían quitar traballo aos programadores, perda de poder… A partir de aquí, chega a pandemia, con situacións traumáticas para toda a sociedade, o que deu lugar a incrementar a importancia da xestión dos públicos. Os programadores teñen que reinventarse, co que aparece o chamado “público dixital” (Elena Neira, UOC), eses públicos presenciais nas subscricións en plataformas dixitais.

 

Estudos de poboación en México e Francia, falan dos públicos híbridos, aqueles públicos que, sen abandonar a programación cultural presencial, seguirán con contidos dixitais. O período post-pandémico fixo que cambiaran os hábitos dos públicos. Jaume pon o exemplo da cidade de Barcelona, onde non existe case a venta anticipada de entradas para as artes escénicas. Conta que o 90% das entradas mércanse durante a última semana:  mudaron os hábitos, comezamos a vivir ao día.

 

Ao longo da historia, aparecen diferentes teorías sobre os intereses culturais da sociedade:

Pierre Bordieu (1930): As prácticas culturais dos cidadáns ordenábanse baixo este eixo:

  • Alta cultura: asociada as clases altas da sociedade.
  • Cultura popular: asociada as clases baixas.

Richard Peterson (1932): Fala da diferencia entre:

  • Omnivorismo cultural: Interese por diferentes actividades culturais das clases sociais altas.
  • Univorismo cultural: As clases sociais baixas só están interesadas por un tipo de cultura.

 

No ano 1959 André Malraux (1º ministro francés) é a primeira persoa que decidiu crear un ministerio e unhas políticas públicas que facilitasen á cidadanía o acceso universal á cultura. Bernard Lahire (1963): discute as anteriores teorías, afirmando que, aínda que os nosos intereses culturais sí que están influenciados polo noso grupo social, existen excepcións: persoas queImaxe de Jaume Colomer dirixíndose ao alumnado. A fotografía recolle un momento da súa exposición. Está de pé, coa pantalla na que se proxecta a súa presentación ao fondo. Nesta imaxe só o vemos a el, non ao alumnado que está segindo as súas explicacións sobre análise de públicos culturais pese a pertencer a un grupo social determinado, participan en prácticas sociais e culturais que non “pertencen” ao seu colectivo social. Así, podemos falar de

  • Consonancia cultural: grupos sociais nos que prima a presión de conformidade sobre os s membros do grupo
  • Disonancia cultural: Adoptan como propias as prácticas culturais distintas do seu status social.

 

Cómo se forman os valores e os intereses culturais?

 

A partir das tres anteriores teorías, xorden as chamadas necesidades humanas: onde o interese xurde coa experiencia. Jaume formulounos a seguinte pregunta: Poderíades dicir as 2 ou 3 prácticas culturais que máis vos interesen?… música, cine, poesía, lectura, comer, folclore, verbena… Estas practicas veñen relacionadas coas relacións familiares e de amizade desde que éramos pequenos e pequenas. Pero os intereses son dinámicos e non podemos etiquetar ás persoas polos seus intereses, pois estos con cambiantes.

 

Para que queremos desarrollar aos novos públicos?

 

Falar de públicos e falar de cidadáns, persoas con distintos intereses e características persoais moi diferentes, en diferentes estados respecto a unha práctica cultural determinada. Os intereses sempre son forzas que motivan a participar.

 

Estados da Demanda (e tipos de público):

  1. Demanda inexistente
  2. Demanda latente: persoas que teñen interese, pero que non participan (hai demanda, pero non e activa): Barreiras á participación:
  • Obxectivas: non hai cartos, non teñen tempo (total e conciliable), non teñen acompañante, non hai información (suficiente e no momento oportuno)…
  • Subxectivas: prexuízos (sociais ou culturais), medos, ansiedade, inseguridade (na elección ou no comportamento)….

3. Demanda activa:

  • Inicial ou novel: persoas que participan por primeira vez
  • Ocasional: Persoas que participan por recomendación, por unha boa campaña de márketing
  • Habitual/proactivo: Persoas moi interesadas en participar, a cultura está empre presente na súa vida.

A partir de aquí, Jaume falounos sobre o Márketing Cultural. Francois Colbert (“Márketing de as artes y la cultura”), especialista en márketing cultural, considera que o que mellor explica a diversidade das prácticas culturais son os chamados beneficios buscados: integración e promoción social, a identidade de xénero, o aprendizaxe; tamén estudiados por Jacques Natel. Falamos das variables de segmentación dos públicos en Civican, o Centro Social e Cultural da Fundación Caixa Navarra, do método CANVAS, do “Customer jobs, pains y gains” a proposta de valor, os 10 focus groups (sesión de debate)…

 

Cómo podemos promover o desenvolvemento dos públicos que xa participan activamente nun proxecto cultural?

Un xestor xera unha actividade con valor de mercado e a actividade cultural regula a oferta e a demanda; por iso falamos da xestión relacional de públicos:

  • Márketing Transaccional: aquel centrado no produto, cun obxectivo determinado de ventas, con campañas reiterativas, invasora…, con márketing PPPP, en definitiva, moita publicidade.
  • Márketing Relacional: Procura a busca do cliente, mestura de relacións… busca captar clientes, de relacións satisfactorias e duradeira entre os públicos baseándose no coñecemento e na confianza. Aquí poñíamos o exemplo das plataformas dixitais como NETFLIX.

 E esta é a miña pequena aportación sobre todo o que falou Jaume. Moitas grazas a tod@s.

 

A imaxe, recollida por unha alumna do Curso, ofrécenos en primeiro plano aos docentes Xulio Vázquez e María Yáñez, especialistas en cultura dixital. A imaxe nolos ensina de pé e sorrindo a cámara. Detrás deles, na mesa do profesor, vemos aos titores Sergio Lago e Diego V. Meizoso consultando algo no ordenador da aula

A cultura no contexto dixital: unha perspectiva dende Galicia. Con María Yáñez e Xulio Vázquez

Por Matías Daporta

O xoves 1 de decembro visitáronnos María Yáñez e Xulio Vázquez. Dúas persoas especializadas no estudo e traballo no eido da cultura dixital, invitadas a expoñer como é operar ou relacionarse co contexto dixital dende a xestión cultural. Mais, que é a cultura dixital? Con esta pregunta comezou a presentación Xulio Vázquez. Segundo el, malia ter traballado creando contextos e xestionando proxectos en contornas dixitais, as comunidades online e as novas tecnoloxías, é unha pregunta que aínda non consegue responder. 

Dende a crise da covid-19 a presenza das tecnoloxías na nosa vida acelerouse, en parte porque fixo que as reticencias que moitas persoas tiñan co mundo online se diluíran. Agora ben, as tecnoloxías que usamos xa non son únicamente dispositivos de mediación, senón que son un contexto cultural análogo ao tanxible, un espazo máis dentro da realidade máis inmediata. Entendendo esta desxerarquización da cultura dixital fronte a cultura tanxible, somos a comunidade cultural profesional quen ten que facer o labor de recoñecer e incluír estes contextos no día a día das nosas prácticas.

 

Na procura da definición

A importancia de traballar sobre a definición de cultura dixital convértese nunha cuestión política; unha acción de confrontación contra a dominación do discurso sobre o dixital empresarial e industrial. Xulio demostrounos mediante un xogo sinxelo, que remitía aos “quizs” de Internet, que a día de hoxe é case imposible distinguir o discurso en materia de transición dixital do ninistro de Cultura de España do do presidente de Telefónica, ou de Endesa ou entre o do MediaLAB Matadero Madrid, MediaSET ou o PSOE. Cal e a nosa definición de cultura do dixital?

É cultura dixital todo aquilo mediado por unha tecnoloxía dixital? É cultura un post en Facebook? Debemos ter en conta que a sociedade que vén, a chamada post-alfabética, é unha xeración que xa non aprende (somente) co libro e do texto, senón que aprende a través das pantallas e mediado por imaxes e vídeos. Isto supón un cambio radical na maneira de participar e achegarse á cultura. O mundo dixital obríganos a repensar o concepto de precariedade, dado que Internet fomenta a produción de contigo pseudo-profesional gratuíto; a fixarnos nos novos límites da atención, o noso ollo xa non aguanta a imaxen fixa como antes; os dereitos culturais, onde se inclúan tamén os dixitais, etc. A cultura ten moito que dicir aínda.

María Yáñez irrumpiu na conversa afirmando que sabe como definir cultura dixital: o é todo. Esta xornalista leva anos traballando e estudando a presencia da cultura galega en Internet. Para coñecer máis sobre a súa traxectoria pódese ver este pequeno documental que fixo para a sua revista, VINTE: https://vinte.praza.gal/multimedia/o-outro-lado-da-pantalla-unha-historia-underground-da-internet-galega

VINTE é o seu último proxecto, unha revista de concepto, unha revista en Internet de actualidade. O obxectivo principal é crear un espazo de visibilidade para creadoras de contidos e organizacións culturais da xeración millenial e Z. A revista pénsase como un voceiro para unha xeración que está realmente desatendida polos medios principais. É un reto para unha revista como esta competir con todo o contido que xa se está producindo. Por iso, a redacción de VINTE ten que poñer moito coidado en que historias contar e como contalas. Aí é onde atopan a diferenciación entre os contidos rápidos das redes sociais.

 

A relación de Galiza coa contorna dixital

María declara que en Galiza é imposible manterse cun proxecto independente en Internet. Non hai suficiente apoio de financiamiento e tampouco un gran público, e moito menos se o contido é en galego. Dende VINTE, este tipo de creadoras vense dignificadas.

En relación ao contexto galego, Xulio ainda ve con sorpresa que en Galiza somente exista un único evento/festival estable, o Carballo Interplay: un festival adicado ás webseries e ás creadoras de contido dixital (youtubers, podcasts, streamers…). En comparación con outros territorios españois, indicou que Galiza avanza moi despacio. Nesta cuestión, o que escribe fixo unha aportación, ou crítica, defendendo a relación de Galiza co dixital como unha potencia, en positivo.

Creo que Galiza destaca pola sua diversificación da cultura no territorio, sobre todo na presenza de proxectos culturais no rural. É grazas ao uso de Internet que fan estes proxectos no rural que é posible que funcionen. Galiza está propoñendo unha mirada ao dixital diferente, dende un posicionamento non tecnicista, pero si social.

Sobre isto, María aportou unha anécdota da revista que ten que ver cun contido sobre o rural que acabou sendo o máis visto. Fala dun vídeo que produciron sobre un festival en Pozomouro, en Moimenta, unha vila pequena. O festival acontece nunha macrodiscoteca do ano 75. O éxito do video demostra o interese por este tipo de iniciativas e a necesidade do entorno dixital para a súa difusión e lexitimación.

 

Aula da facultade de Económicas. O alumnado da sétima edición escoita a explicación de Beatriz Fontán. Ela móvese pola aula, mentres fala de públicos da cultura e viaxe de usuario, que é o título da súa sesión.

Análise e xestión de públicos: a viaxe de usuario. Con Beatriz Fontán

Por Almudena Marcos

BOOM! É a palabra que mellor define a sesión de Beatriz Fontán, sobre “A análise e a xestión de públicos a través da viaxe e a experiencia do usuario”. Especialista en marketing cultural, Fontán deixa claro dende o minuto 1 que domina á perfección a materia da que vai falar e, ademáis, consegue o propósito co que comeza a súa intervención: “Vou tentar que non durmamos e que reflexionemos, a partir da nosa experiencia, sobre os públicos porque nós, antes que programadores, xa fomos públicos”.

E os espectadores que agardamos na aula onde se está a desenvolver o Curso de Expert* Universitari* en Xestión Cultural da USC, ficamos abraiados cando a ponente comeza a súa intervención recitanto, un a un, os nomes e procedencias de cada un de nós. Sen dúbida, unha estratexia xenial para captar a nosa atención e para conseguir que nos impliquemos activamente nos distintos xogos e extratexias de aprendizaxe que proporá de agora en diante.

A pandemia provocada pola covid-19 supuxo un antes e un despois na consideración e ánalise de públicos. Así, con Beatriz Fontán descubrimos que o acrónimo “a. de C.” ou ” d. de C” acada -dende 2019- un novo significado que nos permite referirnos ao período anterior á covid (con a. de C.) e ao posterior (con d. de C.). E, con este punto de partida, comezan as reflexións do alumnado sobre o que mudou nos públicos a raíz da pandemia: “Houbo un cambio no xeito de consumir; a xente acostumouse a facer reserva previa antes de acudir unha actividade ou espectáculo; hai xente que deixou de “consumir” certos productos ou servizos culturais por unha barreira emocional, proliferaron os podcast, o público está máis dixitalizado (…)”

Para comprender o contexto no que vivimos e como foi mudando, Beatriz Fontán explica a evolución nas teorías de pensamento que falaban, antes da pandemia, dun modelo VUCA (volátil, incerto, complexo e ambiguo) e, a raíz da mesma, dun modelo BANI (fráxil, ansiedade, non liñal e incomprensible). No actual contexto (BANI), un xestor/a cultural debe desenvolver unha serie de competencias ou habelencias brandas, denominadas soft kills, como: xerar contornas de confianza, escoita activa, capacidade de concentración, empatía, visión global, etc.

 

 

A sesión avanza na aula da Facultade de CC Económicas e Fontán non deixa de lanzar preguntas e de provocar o debate. Que debemos poñer en primeiro termo, os contidos ou os públicos? E se poñemos aos públicos, onde queda o feito artístico? Desta cuestión (na que todos/as semellamos estar de acordo, apostando polo feito artístico) pasamos a falar da “xestión de públicos” como unha disciplina ou tarefa que moitas veces recae no departamento de Marketing ou Comunicación e que persegue a captación, fidelización e a interactividade dos públicos, a partir dunha análise e do deseño de estratexias ou accións para conseguir eses obxectivos. A xestión de públicos, aclara Beatriz Fontán, debe ser transversal, é dicir, “en todas as acción que supoñan un contacto co público, estamos a traballar na xestión de públicos”.

Tamén abordamos a relación entre produtos e audiencias. Como xestores, nalgúns momentos ofertamos produtos á audiencia e noutros, a audiencia demanda produtos que nós lles acabamos vendendo (normalmente, os contidos máis populares). Fronte a estes dous “escenarios”, cómpre buscar o equilibrio entre os productos de oferta e os productos de demanda porque, como xestores, temos a responsabilidade de “pensar fóra do algoritmo”, é dicir, de ir máis aló do que a audiencia demanda.

Como estratexias a seguir, Beatriz Fontán fala do INBOUND MARKETING, co que imos coñecer ao público e a atraelo cunha proposta de calidade, máis alá de gustos, para acadar a mellor impresión posible. Especialmente, se é a primeira porque “non hai segunda oportunidade para unha mala primeira impresión.

E, unha vez que conseguimos conectar co público e temos o seu compromiso, nunha fase xa moito máis avanzada, falaremos xa de ENGAGEMENT.

 

Na procura do noso público

Nunha das sesión máis dinámicas das que levamos de curso, tralo descanso seguimos “xogando” cos públicos e poñémonos mans á obra cos nosos grupos de traballo. Trátase de ir perfilando os posibles públicos (ou non públicos) aos que irá destinado o noso proxecto.

 

 

Aínda que a maioría –ou a práctica totalidade- dos grupos continuamos a traballar na diagnose do espazo e non avanzamos no proxecto en si, resulta un exercicio moi interesante e divertido que nos obriga a ir pensando nos posibles públicos -activos, potenciais, inactivos ou non públicos- aos que nos dirixiremos. E, para definir eses posibles públicos, Beatriz Fontán achéganos ao modelo CANVAS, que parte de analizar a proposta de valor, o propio feito cultural, e ir avanzando cara os públicos.

A sesión pasa voando e, tras catro horas de reflexión e debate sobre a xestión de públicos, rematamos escoitando a valoración dos compañeiros sobre o desenvolvemento da xornada e sobre os asuntos tratados.

E, se tiveramos que valorar a súa intervención no Curso de Expert* Universitari* en Xestión Cultural, de seguro coincidiriamos en que Beatriz Fontán achegouse ao seu “público” co traballo feito, coñecéndoo e atraéndoo. E marchou escoitándoo e deixando en nós a mellor das impresións posibles. Engagemet conseguido!

Retos da xestión cultural no sector privado, con Emi Candal Bouzas, e cultura sustentable, con María Baqueiro

Por Neves Paz

Comezamos a xornada con Emi Candal Bouzas, socia fundadora da Soc. Cooperativa Urdime, un proxecto que xa ten 10 anos de percorrido. Nun primeiro momento foron 3 persoas no equipo e agora mesmo son 7. Á parte hai incorporacións puntuais de persoas atendendo a unha demanda extra de traballo nalgúns momentos do ano.

Como cooperativa de traballo asociado o obxectivo é “social”, é dicir, crear postos de traballo estábeis e coas condicións laborais adecuadas, de conciliación,… Por exemplo, o obxectivo non é o reparto de beneficios. A incorporación de novas socias faise logo dunha análise de viabilidade que garanta a estabilidade do xa conseguido.

A orixe da empresa está en 2012, cando moitas compañías teatrais, grupos de música tiveron que prescindir do persoal que lles levaba  a distribución. O xermolo de Urdime foi pois ofrecer eses servizos a varias destas empresas. Foron catro as que confiaron naquela proposta, ocupándose sobre todo ao principio da distribución.

A parte da xestión foi vista como un piar dos servizos desde o principio da empresa pois os axentes alleos á cultura (xestorías e outros) como norma xeral non coñecen o sector. Moi pronto naceu o deseño de productos culturais e tamén a xestión especializada en cultura.

Distribución, acción cultural e xestión son os eixos vertebradores aínda agora. Xestión ofrécese só  para proxectos cos que están vinculadas.

Retos e marcos

-A necesidade da profesionalización do sector (recoñecemento do sector, perfís profesionais, certificados de competencia, etc). Un problema que afecta ao sector privado e ao público e que é unha vella reivindicación da Asociación de Profesionais da Xestión Cultural.

– A dimensión das empresas. Noutro sector 7 sería un numero moi cativo de traballadoras mais non no eido cultural. Normalmente este labor recae nos ombros dunha persoa autónoma. A pandemia puxo fronte a un problema inmenso a persoas soas. Estase a pasar desde aquela en moitos casos dun modelo unipersoal a un modelo colectivo, en concreto á fórmula de cooperativa de traballo asociado.

Emi explícanos que os dous modelos laborais da economía social son as cooperativas de traballo e as sociedades laborais. Ela é da idea de que son modelos que funcionan ben no deseño de proxectos culturias pois posibilitan as tomas de decisión en horizontal.

Urdime defende a pertenza a redes. Forma parte de Espazo Coop (tamén de redes estatais) que os acompañou desde o nacemento e querían formar parte da maior parte de sociedades que puidesen  por consideralo conveniente para a rede na que participan e para a cooperativa mesma. Pon o exemplo tanxible e cotián do ámbito dos contactos. Algo que non se ve moito no sector cultural cando si se ve no resto dos sectores empresariais.

Concíbese o traballo como fornecedor de coñecemento das xentes do sector. Isto é un valor que se traduce nuns mellores servizos. Fala tamén Emi do descoñecemento, da falta de comunicación entre Administración e o sector e pon como exemplo a recente convocatoria de Territorio Cultura, que supón un investimento mínimo que este tipo de empresas non poden enfrontar e que acaban sendo acaparados por outras, alleas ao sector cultural, mais con economía suficiente para levalas a cabo

En Canto ao acompañamento económico, dúas bancas -Coop 57 e Tríodos- están no cerne de moitos proxectos culturais galegos tamén.

 

Temas que se trataron na conversa final

Na tanda de conversa fálase do funcionamento asembleario para a toma das decisión, de como é o día a día na empresa, da distribución do traballo, da exclusividade coas compañías, do traballo por Internet desde a casa mais da importancia do mantemento da presencialidade na oficina, de como o reparto de beneficios debe ir á formación e á, posíbel, creación de novos postos de traballo, e, finalmente, que quen  distribúe é un bo bolo. Volvemos entón ao labor conxunto de todos os axentes do percorrido do produto cultural. Os artistas contan como é cada público e cada espazo, e iso dálle unha información valiosísima ás xestoras.

 

A cultura sustentábel

A relatora desta parte da sesión é María Baqueiro, coordinadora do Pacto por unha Cultura Sustentable. A súa intervención ten, en palabras súas, dous mantras. A saber, MÁIS CULTURA MENOS MANUFACTURA e SEN CULTURA NON HAI DESENVOLVEMENTO SOSTÍBEL

Fixo un percorrido pola historia do “desenvolvemento sostíbel” (DS) para retrotraernos a Humboldt e despois ao estudo da ONU de 1987 sobre o impacto industrial no medio ambiente. Neste informe chamado O noso futuro común defínese o DS como a satisfacción “das necesidades da xeración presente sen comprometer a capacidade das xeracións futuras para satisfacer as súas propias necesidades”. Axiña vemos, a pouco que nos paremos a pensar ,que as necesidades varían no tempo e no lugar.

 

Instáuranse daquela tres piares na análise que son:

  • O desenvolvemento social
  • O desenvolvemento económico
  • A protección do medio ambiente.

A evolución equilibrada destes tres factores determinaría o DS. En 2001 Jon Hawkes di que a cultura é o cuarto piar da sostibilidade. A relatora considera que a cultura é o piar do resto da estrutura, non está ao mesmo nivel, senón que os sostén. Fala de cultura como “valores” pois hai outra vertente dela, a económica, que xa pertence ao piar do “desenvolvemento económico”.

En 200 anos a depredación sobre o planeta é enorme e non ten visos de cambiar. A cultura non pode pórse ao nivel dos ouros piares senón que deber ser o factor transversal, a súa base. Diante da pregunta de como podemos actuar nun problema global coma este a ONU publica en 2015 a AXENDA 2030. Ponse como obxectivo acabar coa pobreza e coa fame. Porén, a Axenda non incorpora a cultura como axente de DS a pesar do traballo desenvolto pola UNESCO, cuxa trascendencia dentro do ente supraestatal quedaría de manifesto e foi obxecto de moita crítica.

Apúntase como positivo que por vez primeira se dialogou con axentes sociais involucrados.

 

Que facer dende o sector cultural?

Asumir os retos da sostibilidade, formarse, definir estratexias integrais, adoptar boas prácticas, crear redes e alianzas, incorporar aos concursos e licitacións públicas os criterios de sostibilidade.

Apúntanse varias razóns para esta liña de actuación: reduce o impacto negativo, aforra diñeiro, cambia e mellora a nosa relación co planeta, proxecta boa imaxe, inspira a creatividade e a innovación, permite acceder a patrocinios, sensibiliza todas as partes involucradas no proxecto sobre a necesidade de actuar de xeito responsábel.

Como subsectores e axentes implicados están os vinculados ao patrimonio cultural material, ao inmaterial, artes escénicas e visuais, musicais, cine e audiovisual, literatura e edición, arquitectura e deseño, medios dixitais, publicidade creativa e medios de comunicación.

Son grupos de interese as Administracións públicas, os públicos, as creadoras, as entidades patrocinadoras e colaboradoras, os equipos de producción e quen suministran servizos.

 

O ITINERARIO DA XESTIÓN SOSTÍBEL desenvolve, amplía, os seguintes puntos: compromiso, habilidades, diagnose, política, obxectivos, accións, avaliacións e divulgación. Isto implica entre outras cousas: involucrar os equipos, unha formación continua, a identificación de problemas, a individualización das áreas de acción, os principios que se asumen, establecer obxectivos, actuar, medir resultados…

Tres, dous, un… acción!

Na área do SOCIAL hai que atender a seguridade, condicións laborais, impacto na comunidade, igualdade, accesibilidade, diversidade, grupos de interese e alianzas.

Na MEDIOAMBIENTAL debe terse en conta estes eixos onde moverse desde un punto de vista do DS: emprazamento, enerxía, transporte, auga, alimentación e residuos.

No ECONÓMICO os puntos fulcrais serían o apoio á economía local, o modelo de negocio, a innovación, o cumprimento da lexislación e a transparencia.

COMUNICACIÓN. Como podemos supoñer esta é unha parte da acción moi importante. Cómpre pór en valor a conversa e o diálogo e non falar tanto de datos cuantitativos como dos cualitativos. Cómpre non contar todo, centrarse no importante e mirar se se está a progresar ou non con esa acción.

Vemos ao alumnado do Curso en primeiro plano, escoitando atentamente a Cristina Farinha, que está de pé ao fondo da aula. Cristina fala de Europa e a súa visión da cultura como factor de desenvolvemento territorial. Un ámbito no que ela é especialista

Patrimonio, cultura e desenvolvemento territorial. Unha visión europea, con Cristina Farinha

As miñas reflexións: evolución, cultura e compromiso

Por María Faltri

Parte 1: Evolución e Cultura, un ser vivo que medra chamado Europa Creativa

Dende a miña pel, de nena filósofa, adolescente que alucinou co ciclo xeolóxico e bióloga universitaria que somentes traballou cantando e bailando nos escenarios, chego a este curso tan estimulante e a unha ponencia en concreto que escollín por un título que non amosaba o que dentro había. Pero todo chega no seu momento, e así o fixo Cristina Farinha, desplegando unha serenidade e profesionalidade moi inspiradoras. Emocioneime na súa charla porque levoume a un lugar onde puiden atoparme.

E deste xeito, comezo o que son as miñas reflexións.

Europa non é máis que o reflexo dos habitantes do seu territorio. Sociedades cada vez máis evolucionadas e conscientes, con maior capacidade de reflexión. En cada xeración trocan as premisas, pois as necesidades de cada comunidade varían en función do entorno no que se atopan.

Identificar as necesidades, sustentar a saúde e propiciar a confortabilidade son obxectivos de calquera sociedade dende os primeiros homínidos que habitaron as cavernas ata a actual Europa con fondos multimillonarios.

Non se pode entender a Cultura sen comprender a evolución da nosa especie dentro do reino animal. Do mesmo xeito que non se poden entender os proxectos europeos sen comprender que forman parte dun plan superior chamado maduración social.

A vida sobre o Planeta Terra foi construíndo tecidos cada vez máis complexos dende aquel primer ser unicelular ata a actual cidadanía europea con dereitos e obrigas.

O proxecto Europa Creativa, do que nos falou Cristina, vai urdindo un entramado de fíos que pretenden ser oportunidades para desenvolver ideas que transformen a sociedade, amplificando a capacidade de análise, de reflexión, onde atopar puntos de encontro entre as diferentes identidades, capaces de xerar terreos fertis onde xermolen iniciativas multiculturais.

A cultura actúa como compostadora orgánica, otorgando a capacidade de medrar con saúde e de xeito holístico ás sociedades convivintes.

Na actualidade, a autodeterminación individual, que libere de estereotipos e permita acadar o propio ser, é o proceso máis relevante dos que nos toca abordar. E ten como chave que abra as cancelas, a verdade e o autocoñecemento.

Empatía, respeto, cooperación, igualdade, identidade, son palabras que deben etiquetar os novos programas que aspiran a formar parte dunha Europa Creativa. O procesos para acadar os desexados fondos que nutran as nosas propostas, presentan barreiras que a priori poden resultar dificultosas de superar:

  • Redactar un bo proxecto, que plasme o embrión da nosa idea e a súa capacidade de aflorar, non é tarefa doada. Aprender a linguaxe e modus operandi destes circuítos pode ser un proceso que leve anos de investigación e un esforzo económico previo.
  • Adecuar o noso proxecto para unha correcta concreción do mesmo en competencia con outros parceiros que tamén aspiran a ditos fondos, buscando as posibles rutas dentro doutros programas fora do ámbito cultural, ( agricultura, pesca, cooperación,..) onde poden aparecer as nosas oportunidades
  • Acadar socios que compartan o noso proxecto é una das premisas obrigatorias para acceder a estos fondos, precisamos de aliados doutros países para comezar unha carreira profesional chea de oportunidades pero que demanda un alto nivel de compromiso e dedicación sen garantías de éxito.

Como conclusión desta primeira parte da ponencia de Cristina Farinha direi que Europa Creativa é un fondo de axudas para proxectos multiculturais, preparado para recibir propostas que axuden a desenvolver unha Europa comprometida coas persoas e a súa contorna.

Máis aló dunha visión idealista gubernamental, a miña opinión é que as persoas, e a nosa creatividade  e capacidade de amar, avanzan inevitablemente grazas á nosa evolución como especie, cara a unha realidade onde nos autodeterminemos e sexamos libres sen distincións.

A cultura é o que levas dentro do teu corazón,

a túa casa, a túa terra

e tamén a

túa razón !

Todos os días son victoria, e victoria somo nós!¡

 

Parte 2: As Capitais Europeas da Cultura, sementando compromiso.

Cando escoitamos capitais da cultura inevitablemente pensamos nos mausoleos arquitectónicos que destacaron nas últimas décadas. Grandes edificacións carentes de proxectos sólidos que xustifiquen a súa existencia. Os prexuízos estaban aí cando Cristina comezou a falar do proxecto de Braga27, e teño que recoñecer que o meu parecer mudou mentres avanzou a exposición do proxecto.

A Unión Europea promove esta iniciativa cunha serie de premisas que garanten os obxectivos da mesma: promover a riqueza e a diversidade das culturas europeas e a comunicación entre elas. Unha das premisas que sinala que esta proposta de capitais culturais é sustentable é que obriga ás candidatas a artellar un proxecto aprobado polo goberno local, que defina as políticas culturais de cada localidade, conta pendente na maioría das cidades grandes, medianas e por suposto pequenas, sendo os orzamentos locais os que aportan maior cuantía para desenvolver cultura.

Aquelas cidades que pretender optar a capital europea teñen que empezar a construír un sólido proxecto comezando pola base, o que asegura que, a pesar do veredicto final, son moitas as cidades que promoveron mellores prácticas culturais grazas ao impulso desta carreira.

O meu gusto polo símiles coa natureza, lévame a imaxinar un terreo ermo, onde con dificultade medran plantas de escaso valor. Este é o terreo no que está acostumada a moverse a nosa querida amiga Cultura, pero este proxecto de cidades culturais, actúa coma bolas de microorganismos esenciais que se lanzan para reactivar a vida nun monte despois do devastador lume, propiciando que por si mesmo reactive o ciclo vital.

En cada país son varias as cidades que compiten polo nomeamento, propiciando un traballo de reflexión, organización e programación que axiliza o traballo do xector cultural dun xeito que doutro modo non tería sido.

En concreto, Braga27 mostrou un alto nivel de traballo que, independentemente do resultado final chegado o momento, colleitará as benzóns da sembra consciente, refrescando a faciana da cidade, propiciando a capacidade de análise para atopar puntos de encontro dentro das novas realidades multiculturais, en convivencia co pasado reciente.

O cambio de era xa está aquí, e a candidatura de Braga 27 non é allea a este novo paso da evolución social, marcando como eslogan da súa campaña a palabra contemplación.

A industria deu paso á tecnoloxía, e agora que xa estamos cargados de equipamento cómpre parar para reflexionar, e a espiritualidade preséntase como un lugar común onde poder atopar empatía, verdade e serenidade.

Emocionoume descubrir que a vangarda cultural camiña cara a un templo onde poder practicar a contemplación.

Todos os días son victoria, e victoria somo nós!

 

Obrigada, Cristina!