Por Carolina Neira
Sempre hai faros que acender
Clase de Soledad Felloza, directora do Festival Atlántica
Eu nacín Atlántica e nunha desas cidades conectadas pola AP-9, que brilan moitísimo máis do que debería nunha determinada época do ano e que, se acontece como no meu caso, que teño código postal de centro urbano, vive, en realidade, alonxada do mar. Por iso sempre me custou recoñecerme nese adxectivo marítimo, oceánico, que sentía que pertencía máis a outras persoas.
Supoño que esa forma de pedir perdón case polo que son, como atlántica e como galega, é do que falaba Soledad Felloza na súa clase, que abriu a segunda sesión do curso. Nós, sempre mal cara dentro. Menos mal que xente de fóra, coma ela, traen ollos claros e conseguen facernos ver (e que nos creamos) que somos un pobo cheo de historias e que nos une unha forma de contar(nos) moi nosa, moi ao noso xeito, que nos une con outros pobos cheos de identidade.
Soledad falounos de como a detección desa potencia galega que é narración oral de historias que nos definen como territorio e que forman parte do noso imaxinario acabou converténdose nun festival, que está a punto de celebrar a súa edición 12+1. Aínda teño sen resolver a dúbida que Soledad deixou caer cando nos falou do arranque do proxecto: “Facemos eventos culturais porque cremos que hai esa necesidade no público ou facémolos porque son os nosos propios soños, o evento que nós desexamos?”. Imaxino que a xestión e programación cultural precisa un pouco de ambos ingredientes.
Coñecer a experiencia de Soledad á fronte dun festival que se espalla máis alá dese peche perimetral que é a autopista do Atlántico foi moi clarificador. Nada nesta profesión é sinxelo nin froito da casualidade ou o talento. Eses factores poden acompañarnos -no mellor dos escenarios-, pero polo demais, tras o éxito dun evento como o Festival Atlántica hai moitas horas de traballo, unha gran capacidade de convencemento cara aos patrocinadores e un respecto enorme polo sector e os artistas.
Imos, pois, por partes.
Programar para o público, pero tamén para os profesionais
Coa crise do 2008, un dos sectores que máis sufriu foi o da cultura. Soledad rememorou como moitas compañías de teatro quedaron afundidas, polo que tocou reinventarse.
Nese contexto, o Festival Atlántica nacía non só como un evento co que achegar a narración oral ás persoas, senón como “unha forma de xerar espazos de traballo respectuosos con nós mesmos. É outra forma de entender a cultura e a xestión cultural, pensando non só no público, senón tamén no artista”.
Tamén serveu como unha canle para revalorizar o oficio do narrador oral, fuxindo da clásica concepción social que se ten da figura do contacontos e reivindicando a importancia de deixar de ser “esa chica” para a nai que leva a súa nena na Biblioteca municipal. Visibilizar o talento tras o nome do artista e que ese nome sexa valorado polo público.
Xustiza orzamentaria: onde pedir cartos e canto vale o noso traballo
Para que un evento ou proxecto cultural sexa viable, non hai escapatoria: precisa dun orzamento adaptado ás súas necesidades. Pódense facer cabriolas nas primeiras edicións, conseguindo estirar orzamentos minúsculos ata os costados dunha economía de guerra, pero é preciso buscar financiación acorde á calidade do que se ofrece.
Unha das cuestións relevantes que tratou Soledad con respecto a este eido, especialmente cando se fala do patrocinio por parte de administracións públicas a través de subvencións, foi a importancia de saber concorrer a elas. A administración e os fondos dispoñibles teñen as súas propias linguaxes. Comprendelas e saber colocar a mensaxe indicada é vital.
Nese sentido, a directora de Atlántica apostou por rodearse dun equipo forte, tratando de fuxir do pluriempleo e facendo cada un o seu. Se podemos ter con nós no equipo a alguén que fale a mesma linguaxe que o BOE, o DOG ou o boletín que corresponda onde estean as bases das subvencións que nos interesan, mellor que mellor.
Tamén foi relevante o concepto de xustiza orzamentaria, que se reduce a non ter vergoña de cobrar o que nos merecemos polo noso traballo. E se temos dúbidas, como ben dixo Soledad, consultémoslle os nosos orzamentos á mellor asesora fiscal e de cachés: a nosa nai!
Contar sobre o territorio, unir disciplinas e crear rede
Soledad tamén nos fala da vulnerabilidade dos proxectos. Pasados doce anos, que mais se pode facer? Cando chegaron os dez, como seguir ofrecendo algo interesante? Incluso apenas pasaran dous ou tres anos, cal é o camiño a seguir?
Quizais unha das mellores apostas que tivo Atlántica foi rachar co convencional e non usar edificacións culturais como único recurso para contar historias. Unirse ao patrimonio e contar e crear a través del fidelizou a aqueles que tiveron a sorte de contar cunha actuación na súa vila. É importante esa honestidade e achegamento á terra que nos acolle, porque une e crea rede.
Unha rede que Soledad tamén reivindicou para o sector, onde nada estea desligado e onde todo sume, desde o profesional ao persoal, desde os artistas ata o público. Unha forma distinta, en definitiva, de entender a xestión.
Todo o que non é cine
Clase de Ana Estévez, responsable DEAC e directora do MICE
O concepto de rede profesional sérveme para entroncar coa segunda sesión de formación que tivemos, a cargo de Ana Estévez, responsable DEAC e directora do MICE (Mostra Internacional de Cine Etnográfico de Santiago), que nos achegou a súa perspectiva sobre como a paixón polo cinema pode acabar converténdose nunha cita ineludible nunha cidade como Santiago, onde competir pola atención do público non sempre é sinxelo.
O festival céntrase no cinema etnográfico, demostrando que os nichos culturais tamén precisan de ventás de oportunidade, con eventos específicos que permitan afondar máis neles, sobre todo porque normalmente non ocupan espazos privilexiados noutro tipo de eventos e iniciativas.
Apoiarse nos demais como ferramenta
Dicía que a rede serve para entroncar porque Ana defendeu, desde o primeiro momento, o traballo en colectividade. Primeiro, porque case nos provoca un infarto de miocardio cando nos propuxo bosquexar o festival de cinema que nos gustaría programar. Por grupos e con apenas dez minutos de tempo, saíron ideas que ben valerían un par de cañas e reunións de traballo para sacalas adiante: todas distintas e todas válidas para aplicar todo o que estamos aprendendo e aprenderemos.
Segundo, porque a medida que Ana nos desvelaba os pasos a dar se quixéramos lanzar esas ideas, apareceu un paso co que me quedei especialmente: “Falade con outra xente do sector ou que saiba do tema que queredes plantexar. Temos que traballar con máis colaboración e deixar de ser illas”. Supoño que non é dos consellos máis técnicos, pero si dos máis valiosos.
A financiación en todas as súas formas
Ana esbozounos unha panorámica das distintas liñas de financiación que existen, pasando de novo pola Administración pero tamén tendo en conta fórmulas e tendencias do patrocinio privado. E, por suposto, da xestión de venda de entradas.
No caso dos festivais de cinema máis pequenos, que se asentan en vilas ou territorios non tan grandes como a capital, a aposta do privado, por exemplo, pode ser máis sinxela, tratando de petar nas portas daquelas empresas ou firmas que teñan arraigo na zona e que vexan unha proxección da súa imaxe moi ben segmentada.
A maiores, falouse da posibilidade de utilizar o crowdfunding como método de financiación, explicándonos Ana que desde a súa perspectiva non é a mellor das opcións para un evento cultural.
Tamén falouse da posibilidade de cobrar pola participación dos filmes, aínda que fora un prezo case simbólico de dous euros, pero a propia identidade do festival veríase afectada, xa que a participación de creadores de todos os países fai case imposible estipular un prezo xusto que non deixe fóra a determinados perfís.
Regulamento claro e perspectivas éticas
A última parte da sesión -que se quedou curta para todo o que aínda había de interesante por falar- centrouse na importancia de ter un regulamento ben definido, no que poder contemplar todos os requerimentos legais relativos aos dereitos de distribución e outras cuestións que, no caso de non ter recollidos de xeito correcto no inicio, poden darnos moitos desgustos despois.
De xeito transversal, Ana apostou por dúas liñas éticas que deben caracterizar a todos os festivais (e eventos culturais no seu conxunto): a sustentabilidade e a perspectiva de xénero. Falounos do fundamental que é contar con protocolos de acoso e con plans de sustentabilidade, que nos permitan non só ter valores, senón militalos.
Finalmente, descubriunos (polo menos para os que non sabíamos delas) as plataformas de inscrición máis usadas para a recepción de filmes, que mudaron o xeito de concorrer a festivais de cinema desde a súa aparición e que permiten unha maior democratización nos procesos de participación.