Por Karina Rodríguez Groba

Comeza unha nova edición do posgrao Xestión e Innovación Cultural impartido pola Universidade de Santiago de Compostela para o curso 2024-2025. Esta segunda sesión da oitava edición, realizada o venres 11 de setembro, dedicámola a falar dos dereitos culturais e do novo paradigma en torno ao termo de cultura que se está a desenvolver nos últimos anos e que pon o foco na cultura como un dereito básico intrínseco a toda persoa.

Para diseccionar a fondo esta cuestión a clase estivo dividida en dúas partes. Unha primeira, de carácter teórico, impartida por Timanfaya Custodio, consultora de comunicación no ámbito cultural, profesora no mestrado de xestión cultural internacional e innovación social e unha das elaboradoras do Plan Nacional de Dereitos Culturais; seguida dun debate e un coloquio no que participou, tamén, Alberto García, técnico de cultura en Boiro.

Que é a cultura?

O primeiro paso para poder falar de cultura é saber ao que nos estamos a referir cando falamos deste termo. Esta é unha idea moi ampla e heteroxénea que abarca moitas perspectivas, que non teñen porque ser contraditorias entre elas, senón que se interrelacionan entre si.

Cando falamos de cultura falamos de servizos e produtos, vinculados ao desenvolvemento económico, pero tamén pode concibirse como unha identidade unida a crenzas, tradicións e costumes, ou como un dereito esencial na nosa vida que vai permitir que teñamos unha bagaxe profunda e unha maior riqueza.

Nos últimos anos estase afondando máis na perspectiva da cultura como dereito de todos e todas os e as cidadáns e cidadás. Cada vez máis os profesionais da cultura están traballando dende o ámbito do dereito. Xa na Constitución Española de 1978, dentro do capítulo III referente aos principios reitores, no artigo 44 dise que “os poderes públicos promoverán e tutelarán o aceso á cultura, á que todos teñen dereito”. Aínda que esta está recoñecida, queda un longo camiño por recorrer.

Un leitmotiv durante a sesión foi a idea de que temos que saber cales son os nosos dereitos para poder reclamalos, e mentres a poboación non sexa consciente de que dereitos ten sobre a cultura é a que órganos pode recorrer se os vulneran, non poderá reclamalos. Para conseguir este fin hai que garantir a cultura dende a administracións, pero tamén hai que facer unha labor pedagóxica e educativa para que todas as persoas sintan a cultura como un dereito de seu.

Dereito a unha cultura propia

Esta visión de entender a cultura como un dereito cambia totalmente o paradigma. Neste contexto o Plan Nacional de Dereitos Culturais desenvolvido dende o Ministerio de Cultura marca un punto de inflexión importante, xa que ten unha perspectiva transversal, transformadora e participativa.

É importante que entendamos a cultura como algo beneficioso e como un vector de saúde. As formas que temos de facer cultura son moi amplas. A poboación ten dereito a ter unha cultura propia coa que se sinta identificada, a poder participar nela dunha forma activa, máis alá de poder acceder como un simple espectador. Todos temos dereito a crear cultura. Ademais todos e todas temos dereito ao noso patrimonio, xa que este perténcenos a todas as persoas.

Polo tanto, as últimas liñas de traballo avogan por unha cultura baseada no dereito e na participación cidadá que vaia máis alá do acceso pasivo e para iso hai que facer unha gran labor educativa, para que a xente saiba cales son os seus dereitos para coa cultura e viceversa.

Tiñamos moitas ganas de que chegara este día e, por fin!, hoxe demos comezo á oitava edición do Posgrao en Xestión e Innovación Cultural.

Adicamos a primeira parte da xornada a coñecernos entre nós, a coñecer a Facultade de Ciencias Económicas e Empresariais da USC, que será a nosa casa nestes vin

deiros meses. E, por suposto, a coñecer a dinámica xeral do Curso que, este ano, como novidade, está dividido en tres bloques temáticos que se poden cursar de maneira modular.

Aprender facendo, aprender compartindo

Como vén sendo habitual un dos piares do Curso é a comunidade; aprender de maneira práctica e colectiva e da man de profesionais de referencia no sector cultural coas que tamén tecer rede.

Un deses profesinais é o consultor e xestor cultural Marcos Lorenzo, quen ademais é co-fundador do Curso. Marcos foi o encargado nesta edición de inaugurar as aulas cunha sesión adicada ás políticas culturais, ofrecendo unha perspectiva histórica internacional e achegándose ao contexto galego.

Un comezo de luxo aberto á opinión e á participación do noso alumnado! Un grupo ben xeitoso de persoas con ganas de #aprenderfacendo e #aprendercompartindo ao que damos, tamén dende aquí, a benvida a esta oitava edición.