Curso de Experto Universitario en Xestión Cultural na Universidade de Santiago de Compostela (2017-18)

2017 12 21 conversa aberta

Conversa aberta con Encarna Lago, Paula Cabaleiro e Julio Gómez: Inclusión, igualdade e sostibilidade, novas obrigas na Xestión Cultural

Trala intensa primeira parte de presentación dos anteproxectos -e un merecido descanso-  a sesión do 21 de decembro continuou cunha segunda parte, máis sosegada para os equipos, pero igualmente interesante, na que primeiro escoitar, e logo falar, sobre cuestións  que están a ser cada vez máis importantes para a sociedade e que supoñen un reto na xestión cultural, como son a inclusión, a accesibilidade, as cuestións de xénero e a sostibilidade.

 

2017-12-21 AlumnadoJulio Gómez, codirector do festival Sinsal e Sinsalaudio, falounos de SOSTIBILIDADE . Un concepto que marca cada vez máis o enfoque de moitos eventos a nivel europeo, sendo xa un obxectivo irrenunciable para os organizadores. Búscase o emprego de combustibles pouco contaminantes, optimizar os movementos de transporte para causar o menor impacto posible e garantir a reciclaxe de cantos máis elementos mellor, aplicando a máxima de que a mellor forma de reciclar é facelo na orixe procurando non xerar residuos.

Nos eventos tamén comeza a haber unha política moi concreta con  respecto á auga: auga como dereito, non como mercancía. Por iso, moitos festivais están a promover envases ou a admitir os que leva o usuario para reenchelos. Tamén se pensa na alimentación, poñendo en valor os excedentes, promovendo repartos, traballando o produto local… E, obviamente, se traballa nos modelos de organización e loxística, para tender á reutilización ou reciclaxe de elementos dunha edición a outra e minimizar a pegada ecolóxica dunha nova fabricación de certos materiais.

Julio falounos dunha ferramenta moi útil para poder desenvolver todas estas premisas, como é a coordinación de actividades empresariais. Un proceso baseado no diálogo entre os organizadores e todas as partes implicadas, con independencia do seu grao de proximidade ao evento, antes, durante e despois do mesmo. Nestas xuntanzas fálase, e confírmase a existencia dunha política de seguridade laboral, en canto ás cuestións que repercuten na integridade física dos traballadores, pero tamén nas legais e fiscais, así como a seguridade dos públicos. E incídese nas cuestións xa expostas de sostibilidade medioambiental. É a ferramenta que emprega Sinsal, un festival no que, por certo, non se empregan plásticos nin celulosas polas dificultades que presentan na súa reciclaxe.

 

2017 12 21 paula cabaleiro

Paula Cabaleiro, comisaria e xestora cultural,  dirixiu a súa intervención á PERSPECTIVA DE XÉNERO E GUALDADE  na xestión cultural e foi moi clara ao respecto: para ela, a perspectiva de xénero, a defensa da igualdade, son unha obriga para un xestor cultural, do mesmo xeito que son un dereito para a sociedade. E cando se xestiona cultura, sexa con diñeiro público ou privado, sen atender a estas cuestións o que se está a facer é atentar contra un dereito.

Paula explicounos que a súa visión e conviccións ao respecto teñen moito que ver co que viviu como estudante de Belas Artes, cun 70% de alumnas nas aulas, que, unha vez rematada a carreira, practicamente desaparecían no mercado laboral. Nas galerías, apenas había representación de mulleres artistas, igual que nos premios, tanto como receptoras como parte dos xurados. Por iso, cando foi ela a responsable de comisariar, decidiu contribuír ao equilibrio que non había e que, en termos xerais, sigue sen haber. Porque, segundo nos explicou, o teito de cristal é moi sólido no caso da arte, igual que en boa parte dos sectores. Por exemplo en ARCO, a referencia da arte contemporánea en España, as mulleres só representan o 20% dos artistas participantes.

Paula Cabaleiro falounos tamén da iniciativa Mulleres en acción, violencia cero, na que a arte pasa a ser unha ferramenta de concienciación para erradicar a violencia de xénero, ao tempo que é plataforma de mulleres artistas. Esta iniciativa, que desenvolve coa colaboración e implicación de varios concellos da provincia de Pontevedra, está a chegar cada vez a máis asociacións, centros escolares e institucións, de tal maneira que amplifica o seu impacto social, pero tamén o seu impacto artístico.

 

2017 12 21 Encarna e ÁngelesPola súa banda, Encarna Lago, xerente da Rede Museística Provincial de Lugo, falou con nós de INCLUSIÓN e ACCESIBILIDADE. De que os dereitos culturais son para tod@s e que, por tanto, garantir que o patrimonio cultural chegue a toda a cidadanía é o deber da xestora cultural. Que non hai que “confundir o rigor científico co rigor mortis” porque, moitas veces, por riba das normativas que hai que mudar para adecualas ao tempo actual, está a vontade de achegar a cultura a todas as persoas e, sobre todo, de facelo desde a alteridade.

Pero Encarna non acudiu á mesa redonda soa. Fíxoo con Ángeles Miguélez, unha das profesionais que traballa no departamento de Didáctica do Museo do Mar de Lugo. Ela lembrounos algo que é obvio pero que con demasiada frecuencia se esquece: que as persoas con discapacidade son membros  da comunidade e, por tanto, teñen o mesmo dereito que calquera outra a acceder á cultura. E explicounos que a accesibilidade non é o mesmo que a inclusión.

 

Fíxoo en primeira persoa, 2017-12-21 Cartaz e brailleporque Ángeles, ademais de ser unha das profesionais que traballa no Museo do Mar, e de desenvolver nel medio cento de obradoiros anuais, é unha persoa invidente que un día decidiu que non só quería poder visitar os museos, senón que tamén quería traballar neles. Porque “no momento no que deixo de recibir un servizo a prestalo paso da accesibilidade á inclusión”. Un paso que segundo nos dixo debe ser o obxectivo a acadar, sen esquecer que “a accesibilidade para algunhas persoas é necesaria, e moi importante, pero, para todas, é moito máis confortable”.

 

 

Momento de debate

Tralas exposicións das ponentes houbo tempo para preguntar e debatir. Faláronse de moitas cousas aínda que sen dúbida foron as cuestións de xénero as que máis tempo ocuparon, porque moitas e moitos observamos carencias, tamén no ámbito da cultura, neste sentido. Apuntouse á falta dun protocolo específico para agresións machistas dentro dos plans de seguridade e emerxencia dos eventos, así como a escasa sensibilidade que moitas veces, ante feitos como mínimo repudiables, amosan os equipos de seguridade. E púxose sobre a mesa o valor das palabras do que falara Encarna Curso de Experto Universitario en Xestión Cultural na Universidade de Santiago de CompostelaLago para debatir sobre unha cuestión, apuntada por Paula Cabaleiro e varias alumnas: por que ao remate do curso o noso título será de experto universitario e non de experta? E, profundando no valor de palabras e mensaxes, chegamos mesmo a cuestionar se o cartaz promocional do noso curso podía ter un trasfondo machista, herdeiro inconsciente dos estereotipos da publicidade tradicional. Un debate que queda aberto a todos os lectores deste post.

2017-12-21 presentacion dun dos anteproxectos

Presentación e contraste dos anteproxectos do alumnado

A última sesión antes do descanso do Nadal é, tradicionalmente, unha das máis importantes en todas as edicións do curso, porque nela os equipos explican por primeira vez as conclusións ás que chegaron tralos traballos de diagnose e expoñen os seus anteproxectos en formato pechakucha. Isto faise sempre diante dos compañeiros, pero tamén –e para moitas persoas é a primeira vez que se ven nunha situación semellante- diante de profesionais do mundo da cultura que avalían as súas propostas. Neste caso Julio González, Encarna Lago e Paula Cabaleiro, dos que falaremos polo miúdo nunha segunda parte, porque, ademais de exercer esta labor, participaron dunha charla aberta en torno a temas clave.

Pero primeiro falaremos da exposición dos equipos, porque detrás de cada unha delas hai moitos días de traballo e moitas horas de reflexión, debate e facer e desfacer para chegar a un importante punto de partida para os próximos meses, como son os anteproxectos:

 

Equipo 1. Arteixo

O equipo 1 escolleu o concello de Arteixo para desenvolver o seu traballo nun contexto industrial. Tras analizar a realidade dun lugar, mundialmente coñecido grazas a Inditex, detectaron varias cuestións:

  • cof

    O equipo 1 aposta por un proxecto de memoria colectiva no concello de Arteixo

    Perda da identidade cultural

  • Ausencia de referentes para a mocidade, que busca lecer e cultura no veciño concello da Coruña
  • Multiculturalidade social, pero non na oferta cultural nin na construción da identidade local
  • Contraste entre a zona hípster, de alto poder poder adquisitivo, relacionada con Inditex e residente en Arteixo, e a zona da industria histórica, marcada pola refinería, en Meicende

Con estas conclusións decidiron que o seu proxecto debía servir para favorecer unha nova identidade cultural que fora diversa, multicultural e multixeracional e que fora, ademais, nexo de unión entre as zonas en contraste. Así foi como decidiron que o seu proxecto sería a creación dunha memoria colectiva construída no presente para falar do que hoxe é Arteixo pero tamén do que foi nos anos 60, 70 e 80.

 

Equipo 2. Praia fluvial de Tapia (Ames)

O equipo 2 tiña que desenvolver un proxecto nun entorno natural e para iso escolleu a praia fluvial de Tapia, no concello de Ames. Este espazo, na beira do Tambre, ofrece unha paisaxe (co río, algunhas fervenzas e un bosque autóctono) que fai que todos os veráns estea cheo de centos de persoas. Analizando a realidade do lugar, o equipo detectou as seguintes cuestións:

  • En Ames hai un gran movemento asociativo e veciños participativos

    sdr

    O equipo 2 desenvolverá en Tapia un programa multidisciplinar de actividades

  • A oferta cultural concéntrase nos espazos urbanos do concello: Bertamirás e Milladoiro, en detrimento das aldeas, que non son poucas, e nas que non hai programación
  • Existe unha gran conciencia medioambiental entre os veciños e tamén entre os visitantes
  • Os visitantes enchen a praia pero non interactúan entre eles nin coa veciñanza
  • Descoñécese a importancia histórica de Tapia

Con todo isto, o equipo decidiu que o seu proxecto sería Tapia Cultural, un programa multidisciplinar de actividades encamiñadas a favorecer a participación activa desa veciñanza con ganas e a interactuación dos visitantes co lugar e a súa xente.

 

Equipo 3. Cuntis

2017-12-21 Equipo 3 (1)

O equipo 3 escolleu a cantería como eixo para o seu proxecto cultural na vila termal de Cuntis

O equipo 3 tiña que desenvolver o seu proxecto nun entorno rural con poboación espallada. Para iso, os seus membros decidiron enfocar a súa proposta asumindo a forma dunha asociación de extraterrestres de diferentes planetas coa misión de invadir a Terra. Un traballo que decidiron comezar en Cuntis, onde atoparon todo isto:

  • Patrimonio cultural e artístico moi rico pero sen explotar
  • Escaso apoio municipal ás moitas asociacións do concello que, por outra banda, tenden a contraprogramarse entre elas
  • Poboación envellecida
  • Desconexión entre as parroquias e oferta de lecer centralizada na cabeceira do concello
  • Balneario, pedra angular da oferta turística e da vida lúdica da veciñanza

Con estos ingredientes, os invasores espaciais barallaron desenvolver unha Cuntis Fashion Week e un proxecto de fixación da mocidade á vida de lecer do concello, pero finalmente decidiron apostar polo proxecto CN36-670 ou Cuntis Canteiro: unha aposta por reivindicar o oficio tradicional da zona, recuperando a simboloxía e a xerga propias da cantería, apostando, ao mesmo tempo, por artellar a vida cultural das parroquias dispersas do concello.

 

Equipo 4. Betanzos

O equipo 4 optou pola vila de Betanzos para desenvolver o seu proxecto e explicóunolo cunha presentación dramatizada na que non faltaron as conclusións da súa diagnose:

  • Equipamentos públicos infrautilizados e descoñecidos pola cidadanía
  • Casco vello cun forte movemento asociativo
  • Ausencia de política de rehabilitación de vivendas para o casco histórico
  • Envellecemento da poboación
2017-12-21 Equipo 4 (1)

O equipo 4 traballará na localidade de Betanzos con propostas artísticas nos espazos baleiros

Tras un brainstorming no que entraron todo tipo de alternativas artísticas, o equipo trazou as liñas básicas dun proxecto que, en honra do clásico arroz con chícharos, patacas novas, repolo de Betanzos e máis cebolas, foi bautizado como Repola de Betanzos: unha aposta polo orgullo betanceiro e base de traballar na identidade e o autocoñecemento da historia propia, contando coa memoria da veciñanza, traballando con propostas creativas e artes escénicas nos comercios e espazos baleiros.

 

 

 

 

Equipo 5. Illa de Arousa

As persoas que forman o equipo 5 precisaban dunha vila mariñeira para o seu proxecto e decidiron apostar pola Illa de Arousa, onde desenvolveron unha serie de entrevistas e encontros cos que chegaron ás seguintes conclusións:

2017-12-21 Equipo 5 (1)

O equipo 5 tratará de involucrar á mocidade da Illa na xestión da oferta cultural

  • Avance importante do turismo nos últimos anos, a pesar do cal o sector primario segue a prevalecer sobre o sector servizos. A posibilidade que a mocidade ten de incorporarse a un negocio familiar inflúe na taxa de abandono dos estudos e nun certo desinterese pola oferta cultural
  • Escasa axenda cultural. Do Concello, de asociacións ou do Concello a través delas, para nen@s e persoas maiores, pero non para a mocidade. Prevalece a oferta de actividade deportiva
  • Participación irregular nas actividades e maioritariamente feminina
  • Orgullo da mocidade de ser da Illa, o que non evita que saian dela para pasar o seu tempo libre
  • O narcotráfico, aínda que non como en épocas anteriores, inflúe nalgúns aspectos da vida local
  • Gran patrimonio natural e cultural

Con todo isto decidiron apostar por Pesca Brava, unha aposta por un espazo autoxestionado pola mocidade que hoxe non ten oferta cultural  e que ben podería ser A Casa da Tomasa, para a que o Concello busca unha ocupación. Nela desenvolveríase un proxecto multidisciplinar, enfocado á cultura, á formación e ao social, coordinado por profesionais e con vontade de tecer rede coas entidades xa existentes.

 

Equipo 6. Arzúa

As integrantes do equipo 6 escolleron como escenario de traballo unha vila de interior e iso foi o que as levou a Arzúa. Con entrevistas propias, e investigación en redes e hemeroteca, puideron concluír que:

  • Hai pouca poboación, fixada fundamentalmente na contorna rural, adicada nun 60%, ao sector agrogandeiro
  • A renta en xeral é baixa
  • Importante envellecemento da poboación
  • Importantes recursos naturais e patrimoniais (entre eles o Camiño)
2017-12-21 Equipo 6 (1)

O equipo 6 explorará as posibilidades de Arzúa a través da participación activa dos seus habitantes

A análise da realidade non proporcionou unha aposta clara sobre que facer na vila, pero finalmente o proxecto saiu: será a creación dunha rede de persoas conectadas entre si co compromiso de facer pequenas actividades relacionándose co seu territorio. Traballando en varios marcos: o do patrimonio natural, o do material (castro, pazos e granxas) e o do inmaterial (oficios da terra e tradición artística). Todo isto cun obxectivo final que aínda está por concretar, pero que pasaría pola celebración dun evento colectivo na que poñer todo o feito en valor.

 

 

Cada equipo tivo un retorno por parte dos profesionais convidados en forma de felicitacións, críticas, suxestións e todo canto é necesario para mellorar os anteproxectos. Anotacións ás que habería que engadirlle o dito por Maximino Viaño, emprendedor histórico e cronista de Ames, nunha das entrevistas feitas polo equipo 2 para o seu traballo de diagnose: O mundo está cheo de oportunidades. O asunto é que haxa xente que as saiba aproveitar. 

 

 

 

2017-12-17 foto sesión pau raussel

Economía da cultura. Con Pau Rausell

Por Carmen Prego Lamas

Na última aula antes do comezo do descanso de Nadal, achegámonos á Economía da Cultura a través do profesor da Universidade de Valencia, Pau Rausell. Benvidas as achegas do profesor, xa que nos permitiron, ou polo menos no meu caso, entender a xestión cultural dende a perspectiva da xeración de economía, de investimento, de reto, de crecemento económico …. Mudando vellas expresións como a de “A Cultura como gasto”.

pau rausell

Pau Rausell, profesor da Universidade de Valencia

 

Quero empezar este post cunha idea clave e que permite centrar o que foi a sesión de traballo co profesor Rausell: nos anos 90 a investigación na Economía da Cultura necesitaba xustificarse ante os “economistas” ( de servizos, os financeiros,….) o corro da Economía (con maiúsculas, para entendernos) estaba pechado para o ámbito da cultura. Se te xuntabas, comenta o profesor Rausell, co sector da Cultura notabas “aquí están os economistas a ensuciar a cultura”. A perspectiva mudou e aqueles economistas agora queren aproximarse/facer industria cultural.  E comenta, con gran satisfacción, que nestes momentos a “Unidad de Investigación en Economía de la Cultura y Turismo (Econcult)” que el dirixe, é unha das unidades de investigación que máis ingresos xera na Universidade de Valencia. Aproximámonos as propostas de traballo desta unidade nas que a máxima é a de proxectos con viabilidade orzamentaria apostando polos espazos, a innovación e a cultura. Ideas interesantes no seguinte enlace web econcult.eu.

 

 

Destaco a reflexión inicial de traballo dalgunhas propostas desta Unidade de investigación, como por exemplo:

  • El Horno. Espacio de las Artes y la Cultura para la inclusión social y la Salud Pública: como unha proposta de reinvención do espazo, o inicio de proxecto é cunha pregunta clave: ¿qué é o que temos? ¿cales son as restricións do espazo? Relacionar cultura/creatividade/saúde/inclusión/cuestións arquitectónicas…. Na xestión deste espazo. Cunha visión integral dos proxectos na súa fase inicial.

Así mesmo, Pau Rausell tamén analiza as políticas culturais e entre as prioridades destaca, por exemplo, que a nivel europeo todas as convocatorias especialmente o PROGRAMA COSME cada vez ten máis importancia na valoración dos proxectos presentados no ámbito da cultura, do patrimonio. Temos, polo tanto, un novo exemplo desta mirada da Economía á Cultura.

Vexamos máis polo miúdo esta aproximación. A economía como ciencia social que explica as eleccións dos individuos, e aplicada ao ámbito da cultura  “trata de inferir o comportamento dos individuos cando teñen que elixir entre usos alternativos do seu tempo e recursos” e aquí temos:

  • O individualismo metodolóxico: son os individuos os que toman as decisións de xeito racional e consciente.
  • Estas decisións son tomadas no marco de determinadas preferencias.
  • O obxectivo destas decisións é maximizar a utilidade das ditas eleccións.
  • Todo este proceso está suxeito a un conxunto de restricións que poden ser: de orzamento dispoñible, en relación co tempo, co custe de oportunidade ou con outras restricións institucionais e sociais.

A partir da conxunción destes principios metodolóxicos pódense elaborar modelos econométricos que poden chegar a explicar por que decidimos comprar unha entrada a un museo ou explicado en termos económicos: a satisfacción pola entrada ao museo é superior ao seu custe? A partir de aquí, pasaríamos a outros dos puntos da aplicación daNa aula Economía á Cultura: dado ese nivel de preferencia (a elección no noso caso da compra desa entrada ao museo) como se poderían aumentar os beneficios de satisfacción?

Así, dende unha perspectiva de aplicación da Economía á Cultura podemos establecer, como exemplo, o seguinte obxectivo: “imos facer que a xente vaia máis ao teatro” posibles ideas:

  • Baixar os impostos do teatro, pero non necesariamente ten por que baixar o prezo.
  • Prezo: redución do custe.
  • Programar máis teatro: creamos a oferta, creamos máis oportunidade. Aumentar a programación reducindo as restricións.
  • Outras moitas que poderían xurdir,…

A Economía da cultura tenta, polo tanto, aproximarse os hábitos de consumo cultural, por exemplo e  facer inferencias, extraer conclusións que permitan xerar os elementos necesarios para acadar ese obxectivo. O profesor Rausell coméntanos que España é un dos países nos que máis analizado están os hábitos culturais da poboación e que no desenvolvemento das programacións non empregamos nin o 10% desta información.

 

Nesta aproximación ao estudio aplicado da Economía á Cultura é importante saber:

vidriera-post Pau Rausell

Vidrieira no Musèe Carnavalet da Historia de París

Que estuda a disciplina académica da economía da cultura?

  • Aquí atopamos, por unha parte que os bens e servizos culturais non son un output calquera xa que son “bens de experiencia” e en moitos casos moitos destes bens/servizos culturais mostran atributos de bens públicos.
  • O estudio dos mercados da cultura
  • A xestión dos grandes equipamentos culturais é un tema clave especialmente en cuestións relacionadas cos modelos de xestión cultural e que se están a converter en temas centrais de estudo en traballos de economía e de xestión cultural
  • As funcións da intervención pública na provisión de bens e servizos culturais: tanto para a satisfacción dos dereitos culturais como polos efectos económicos e a versatilidade da cultura para acadar un abano de obxectivos sociais, educativos, etc.

 

Desta análise da aplicación da Economía á Cultura, tamén xurde unha cuestión ¿hai cousas en cultura que non se poden contar/cuantificar? Por exemplo: o impacto cognitivo dunha exposición pódese cuantificar, darlle un valor económico?

No estudio dos mercados da cultura temos:

  • Experiencias culturais que non son de mercado,
  • Experiencias culturais que son de mercado,
  • Experiencias que prevén as AA.PP.

É importante coñecer onde está o átomo cultural, o punto de relación/de contacto entre a economía de mercado e o ecosistema cultural. Nestes momentos, estamos convertendo, cada vez máis, bens e servizos culturais como produtos.

En relación co estudio da Economía das Organizacións Culturais, o profesor Rausell comenta que:

  • As organizacións culturais funcionan, cada vez máis, como referentes doutras organizacións económicas
  • As motivacións dos/as participantes (sexan capital ou traballo) planéanse en termos diferentes ao resto do sistema económico, o que implica unha maior resistencia “non podemos comparar o mercado de cadeiras co mercado das emocións”.
  • A creatividade como input e o contexto (espacio) resultan máis importantes que en outros ámbitos.
  • As condicións obxectivas de traballo no sector cultural son peores que na media da economía , pero hai algún tipo de compensación, un valor engadido.
  • A tendencia estrutural que o ámbito da cultura non sexa comparable aos outros sectores.
  • Os/as profesionais do ámbito da cultura destacan polas súas habilidades/capacidades de innovación e creatividade respecto dos profesionais doutros sectores, pero teñen máis dificultades na xestión do tempo, por exemplo, e na habilidade de comunicar os contidos dos seus proxectos.

 

Cultura, alicerce da sustentabilidade

A última parte da sesión centrouse nas posibilidades da Economía da Cultura como programa de política económica e a súa relación co desenvolvemento,  e así, temos que ser conscientes da evolución do concepto de desenvolvemento e tomando de referencia a Jon HAWKES que no seu libro The Fourth Pillar of Sustainability: culture’s essential role in public planning, que como argumento central está o de propor a cultura como cuarto piar da sustentabilidade (ao mesmo nivel que os tres piares tradicionais: desenvolvemento económico, social e ecolóxico).

Para HAWKES a cultura é un proceso, non un produto. Sen a vitalidade da cultura, a planificación pública nunca pode ser realmente eficaz e íntegra; coa importancia do nivel local para favorecer un desenvolvemento sostible cun forte compoñente cultural.

Rausell sostén que o obxectivo de toda acción pública é a da política na que a cultura adquire centralidade e reflexiona sobre aspectos como:

  • As políticas culturais son as que “menos cambian” nun cambio electoral faise o que se fai.
  • Temos modelos de facer xestión cultural secuestrados polos equipos técnicos: quen delimita a política cultural a nivel municipal é o técnico. Anoto a reflexión!!
  • As políticas culturais son as menos eficaces de todas.

A centralidade da Cultura nas políticas públicas debe ser unha aposta xa que:

  • A Cultura incrementa o “atractivo” das rexións.
  • A Cultura incrementa a productividade dos restantes sectores
  • Mellora a eficiencia e a adaptación ás novas realidades sociais

 

destaque-post Pau Rausell

Destaque do informe RIS3 GALICIA, das estratexias de especialización para o RETO 1: Novo modelo de xestión de recursos naturais e culturais baseados na innovación, cunha aposta pola modernización do sector turismo e industrias culturais galegos a través do uso intensivo das TICs para acadar un sector turístico competitivo a nivel Europa baseado no Turismo cultural e nos recursos naturais.

Esta aposta, a través da innovación, tamén é unha preocupación das políticas europeas así Europa 2020 é a estratexia de crecemento da UE para a próxima década. Baixo a perspectiva de que a “UE se converta nunha economía intelixente, sostible e integradora” e fixando cinco grandes obxectivos en materia de emprego, innovación, educación, inclusión social e clima/enerxía. Cada estado membro adopta os seus propios obxectivos nacionais. Así mesmo, as autoridades nacionais e rexionais deben preparar estratexias de especialización intelixente no proceso de descubrimento de emprendedores. Estas estratexias (ESCALAS RIS3: estratexias nacionais e rexionais para a especialización intelixente) serán determinantes na distribución dos fondos europeos.

 

 

 

debuxo-post Pau Rausell

Pau Rausell, por Jaime Capilla Cela

 

A modo de conclusión, desta interesante aula, podemos dicir que a cultura xera espazos amables onde se xeran relacións e que cando estas danse con frecuencia dan lugar a interaccións. Apostar, en definitiva, polo crecemento económico baseado, tamén, no dereito a emocionarse xa que como diría PIERE LUIGI SACCO, a “Cultura alegra a vida”.

 

Preséntase o Banco de Boas Prácticas na Xestión Cultural

No espazo Foro do Culturgal vén de presentarse o Banco de Boas Prácticas na Xestión Cultural da Asociación Galega de Profesionais da Xestión Cultural. Un proxecto coordinado polo noso compañeiro Sergio Lago e no que traballaron tamén intensamente as ex-alumnas Adriana Castro Tarela e Nela Fraga Rivas.

Dende o enlace boaspracticas.xestoresculturais.gal pódese acceder xa a unha primeira versión do espazo web, que se abre coa vontade de que a comunidade poida axudar a mellorar.

Non se trata dun código, nin manual académico, nin dun ránking de proxectos. Trátase, en esencia, dunha panorámica de 100 proxectos inspiradores e diversos na xestión cultural galega, algúns consolidados e outros que parecen marcar tendencias de futuro. Unha ferramenta que entendemos será de gran utilidade para profesionais e públicos da cultura.

Tamén conta cunha versión en castelán, xa que o seguinte paso será a súa difusión no eido iberoamericano, grazas a un acordo de colaboración entre a AGPXC e o noso Curso. #aprendercompartindo

2017 11 15 Jaron Rowan

A cultura como ben común. Con Jaron Rowan

Por Berta Mariño

O pasado mércores 22 de novembro tivemos a visita de Jaron Rowan, investigador cultural e docente no Centro Universitario de Deseño de Barcelona (BAU). Na sesión, Jaron levounos por un mapeado da situación da Cultura en España e os mecanismos de acceso á mesma dentro do imaxinario actual.

Dende unha perspectiva xurídica, o acceso á cultura está garantido no Artigo 44 da Constitución Española, pero:

¿Como se leva á práctica? ¿Que implica? ¿Como se xestiona?

O dereito de acceso á cultura articulase en dous dereitos que logo se reforzan coas políticas culturais; o dereito de creación (dereito a expresar de xeito creativo as nosas ideas) e o dereito de produción (dereito a comunicar a miña creación e lucrarme con ela). Estes dereitos garántense coa complementariedade doutros: dereito ao uso da túa lingua ou dereito á liberdade de expresión, no caso da creación ou dereitos de autor, e propiedade intelectual no caso da produción…

Citando a Marcos Vaquer [1], especialista en temas de constitución e cultura, Jaron explícanos como, durante os últimos 20 anos, a acción de goberno e administracións con competencias en materia cultural se implicaron fundamentalmente en políticas de promoción, creación de empresas e industrias culturais ou en políticas de dotación de equipamentos culturais. Sen embargo, os dereitos de creación non evolucionaron e están moi descompensados respecto aos incentivos de produción.2017 11 15 Jaron Rowan

O imaxinario que está detrás destas políticas implica que a cultura é un dereito individual, no que hai unha división entre os que crean e os que producen. As políticas desenvolvidas deixan fóra todas aquelas prácticas que non teñan un carácter “comercializable” e poida ser considerado un produto. Implica que a mediación exercida polas administracións fomentan certo paternalismo, as institucións son as que interpretan e deciden que é o INTERÉS XERAL, e son garantes da legalidade.

 

Falando dos tipos de acceso á cultura, desde a perspectiva de que non son compartimentos estancos ou puros e hai grados de apertura nas distintas prácticas, temos:

  • Público estatal: accións coa mediación das institucións rexidas polo interese xeral, mediante a creación de leis, regulamentos, normativas e institucións.
  • Público non estatal: accións coa mediación de grupos privados pero que defenden certos intereses xerais. Este é o caso anómalo de España con determinadas asociacións (Castellers, organización das fallas de Valencia, etc, …)
  • Privado: accións coa mediación de axentes rexidos por unha lóxica de mercado e non vinculados ao interese xeral.
  • Común: accións culturais xeradas comunitariamente, autoxestionadas porque son xeradores das súas propias normas que ás veces chocan coas propias normativas das institucións e administracións públicas.

 

A cultura común, xerada a través das accións culturais comunitarias, pon de manifesto como non se está a cumprir o INTERESE XERAL. Hai intereses que non están sendo representados, con exemplos na historia de movementos sociais, cuestionado o seu papel na defensa do interese xeral de certas minorías (movemento feminista nos anos 60, movementos de inmigrantes introducindo as súas prácticas culturais, etc,…).

Aquí entra o potencial dos espazos autoxestionados, nas limitacións das administracións públicas para garantir o acceso a determinados dereitos e o que pode supoñer para a democratización a autoxestión… recoñecido polo propio impulsor da “clase creativa”[2], Richard Florida, as políticas levadas a cabo en Europa en xeral, e España, cos procesos de “industrialización” da cultura levan á xeración de grandes desigualdades en prol da segregación.

 

Mapa conceptual Cultura

 

O público relaciónase cos individuos dende unha perspectiva máis estanca, desde o portelo, estandarizada, convocando á participación pero poñendo as regras. No ámbito do espectro do común son autoconvocatorias e aseméllanse máis ás prácticas asociadas á militancia, aos movementos sociais… nunha tentativa de apertura de espazos, e de producir novas sensibilidades. As prácticas públicas estatais, non estatais, privadas e comúns poden combinarse e ter espazos de autoxestión no seo do ámbito público, etc. Dende o público ao común hai unha liña de comunicación, un gradiente de acceso á cultura coas súas vantaxes, inconvenientes, potencialidades e limitacións. A xestión e a mediación cultural móvense dun extremo ao outro.

 

A idea a resaltar por Jaron do común e as súas posibilidades fala da capacidade para ampliar dereitos de acceso, desde a autoxestión constitúese como xerador de cultura, creando un espazo que amplía a capacidade de acceder á cultura. Desde o primeiro momento no que existe unha fonte de lexitimidade, sempre quedan espazos fóra, por iso é importante ampliar os estándares, ampliar os accesos á cultura, para permitir outras narrativas, outras expresións de desexo, outras formas de producir imaxinarios e linguaxe… Xerar un imaxinario no que aínda non se sabe como cubrir máis aló da xeración de novas subxectividades, o que nos leva a recordar os movementos como feminismos, reivindicacións LGTB… movementos froito da autocreación dun espazo.

 

Dentro do debate lexitimidade VS legalidade, pechamos a conversa con Jaron Rowan con deberes:

  • Producir espazos que nos permitan ver o mundo de xeito diferente
  • Producir lexitimidade desde abaixo e contar a historia fóra das institucións públicas
  • Crear outras narrativas e outras formas de ver o mundo
  • Aprender a aceptar que a lexitimidade da cultura emana da propia cultura
  • Como o público, o privado e o común aprenden a dialogar e non se exclúen

[1] “Estado y cultura: la función cultural de los poderes públicos en la Constitución Española”. Editorial Universitaria Ramón Areces. Marcos Vaquer Caballería. [2] “The New Urban Crisis” (Basic Book 2017)

2017-11-08 sesión de Alberto de Boiro (2)

Ámbito sociocultural. Participación e cidadanía. Con Alberto García

Por Majo Fernández

Nesta sesión contamos co poñente Alberto García compartindo a súa visión sobre a participación activa da cidadanía na vida cultural. A forma de traballar de Alberto baséase no desenvolvemento das comunidades como factor decisivo á hora de xerar cultura. Isto quere dicir que a cultura xa non é un catálogo de oferta, senón que nós mesmos, a cidadanía, podemos crear, producir, consumir…CULTURA.

A primeira dinámica consistiu en pedirnos que indicásemos nun post-it o que nos motiva ou o que queremos conseguir traballando no ámbito cultural. Ao final da sesión poriamos en común ditos post-its pero non dou tempo, así que foron poucos os que se animaron a dicir en voz alta o que puxeran. Os catro ou cinco que falaron coincidiron coa visión albertiana.          2017-11-08 sesion de Alberto de Boiro (3)

Para entender a visión albertiana parte dunha diferenciación entre prestar servizos traballando para a comunidade; e os postulados da animación sociocultural tradicional, que sería traballar coas comunidades. Neste último, Alberto explica que non só existe unha canle de comunicación convencional entre emisor–receptor, senón que existen múltiples vías recíprocas. Que a medida que se van integrando as comunidades ditas vías son diversas e multidireccionais.

Como sempre se di “todo texto fóra de contexto é puro pretexto”, Alberto contextualizou historicamente a mediación cultural (actual palabra para denominar aos xestores culturais):

 

  • MALRAUX `59: Buscábase a democratización da cultura mediante unha rede de casas de cultura xestionadas polo Estado, coas que se perseguía achegar a “alta cultura” á poboación. Existían colectivos, pero con pouca ou nula participación e institucionalizados. Menciona ao municipio de Guimarães como un exemplo meritorio deste enfoque, no que a cultura emana do Estado e as Administracións pero hai escasa innovación e pluralidade.
  • MAIO `68: Comeza a procurarse a participación dunha cidadanía activa que xere contidos e codecida. É o enfoque da democracia cultural.
  • WALL STREET `87 : Nova visión da cultura como BUSINESS, como industria.
  • REV- DIXITAL 00`S: xeramos e compartimos contidos. Producimos coñecemento e cultura desde moitos puntos. Somos coma unha Wikipedia onde todo mundo opina, share, fai as súas achegas, etc… As canles de comunicación son horizontais, cambia o papel emisor–receptor. Todos aprendemos de todos: comunidades de aprendizaxe.
  • CRISE `08 : Pásase da grandiosidade e do espectacular ao pequeno, ás relacións, aos proxectos, ás comunidades. Comézase a darlle importancia á emotividade e á proximidade das relacións da cidadanía á hora de xerar cultura.
  • 15M11 : Voltamos a querer participar, a facer ECOSISTEMAS CULTURAIS onde nós somos os xeradores de cultura.

 

2017-11-08 sesión de Alberto de Boiro (1)A parte máis interesante e amena foi cando Alberto nos amosou o que fai co seu equipo no Centro Social de Boiro. Coma el di, “xera comunidades”, traballa coa cidadanía axudándoa a realizar e a pór en marcha proxectos que adoitan ter gran acollida. Deste xeito cumpre a misión de mediador coproducindo un ECOSISTEMA CULTURAL. Mostrounos varios vídeos cos típicos participantes no centro social e unha simpática señora chamada Ermitas, que nos deixa pensando que calquera idade é boa para xerar cultura.  Pero Alberto sabe que para facer hai que saber como, así que nesta comunidade artellan as cousas tendo en conta os valores compartidos sen ir directamente á definición dos proxectos. Fan unha análise, observan, median, conectan, dinamizan creando accións que desencadean ramificacións onde saen ideas que se materializan e teñen boa recepción.

 

Finalmente, a segunda dinámica, previamente investigada por cada un dos equipos do curso, era investigar sobre un proxecto cultural (boas prácticas) que se está a levar a cabo. Estes proxectos foron escollidos a propósito para que coincidiran cos territorios que estamos a analizar ca2017-11-08 sesión de Alberto de Boiro (4)da equipo. Estes foron:

  • Experimenta distrito (Madrid) 
  • Co-Lab Coruña
  • Festival do Río Castro
  • Feirón Mariñeiro de Rianxo
  • Montenoso
  • Fálame de San Sadurniño

Creo que nos decatamos de que, aínda que parecía ao principio que estes proxectos non tiñan nada que ver co que estabamos a investigar, foron de gran axuda para saber por onde tirar para as seguintes fases.

A sesión albertiana para min foi unha exposición que me fixo aterrar sobre a xestión cultural. Saber que se poden facer cousas con calquera, pero sempre en comunidade e sendo activos creando, xerando, opinando e innovando na mediación cultural. Unha xoia!

2017 10 26 auditorio de galicia - xaquín lópez

Visita ao Auditorio de Galicia e Historia das políticas culturais en Galicia, con Encarna Lago e Héctor Pose

Por Leticia Rey Novo

A primeira hora, visitamos o Auditorio de Galicia da man de Xaquín López, director xerente do Auditorio quen nos falou da xestión cultural do mesmo.

O Auditorio de Galicia foi construído como un palacio de congresos e exposicións no ano 89, período no que se comezaban a impulsar as políticas culturais. Inicialmente, para xestionar as súas áreas, o Concello de Santiago creou un organismo autónomo con orzamento propio. Os inicios foron destacables pero a raíz da crise o Auditorio viuse afectado por unha orde da Unión Europea (2011) que perseguía un maior control sobre os organismos autónomos, o que provocou unha  redución na autonomía da súa xestión.

Dende o ano 2004, o auditorio é o xestor do 90% da programación cultural do Concello de Santiago. Para levala a cabo contan:

  • Recursos humanos: o seu equipo de traballo está formado por 16 persoas que traballan en colaboración co equipo da Concellería de Cultura do Concello de Santiago (destacouse que tres profesionais exercen as funcións de xestores/as culturais).
  • Orzamento anual: 2.500.000 €, dos cales para actividades culturais van adicados 600.000 e case o 50% (300.000 €) van destinados aos dous grandes festivais de cinema: Curtocircuíto e Cineuropa.

2017 10 26 auditorio de galicia - xaquín lópezXaquín falounos aquí do modelo de financiamento ideal  para el; sería o financiamento por 3 vías, ao 33% cada unha: patrocinios, ingresos propios y achegas públicas.

Falamos dos aspectos positivos e negativos de traballar como xestores culturais. Nos aspectos negativos Xaquin destacou a dedicación case exclusiva, a non diferenciación entre a vida persoal e o traballo, o que conleva un nivel de implicación persoal moi alto. Falamos tamén do aspecto económico, do descenso do gasto en cultura o que levou á precarización dos profesionais, descenso dos cachés, etc. De feito, se collemos datos estatísticos oficiais; dende o ano 2009 ata o 2017 houbo un descenso de case o 50% en gasto dedicado a cultura. Outro aspecto negativo é o modelo de política cultural pouco axeitado, non adaptado ao contexto xa que vén dos anos 80. Destacou tamén as diferenzas á hora de entender o procedemento administrativo; non habendo un procedemento normalizado; cada concello fai de forma diferente. E xa por último, destacou a dificultade de avaliar, dada a escasez de tempo para afrontar esta tarefa necesaria.). Entre os aspectos positivos destacou que é un sector moi gratificante, con moitas recompensas.

 

2017 10 26 conversa aberta políticas culturais - héctor pose e encarna lagoRematada esta visita regresamos para a Facultade de Económicas para realizar unha mesa redonda con Encarna Lago e Héctor Pose. Empezou falando Encarna Lago, xerente da Rese Museística Provincial de Lugo, que creou un modelo de xestión galardoado con diversos premios, converténdose en todo un referente. Falounos de 3 etapas nas políticas culturais:

1º etapa (ano 82) de políticas culturais pechadas, onde a Administración xestionaba de forma unilateral, carecíase de planificación previa e apoiábase en estruturas de traballo xerarquizado.

2º etapa, de políticas culturais participativas, onde a Administración escoita á sociedade na programación das políticas culturais, mellora a planificación e vertebración en diferentes sectores, e rómpense coas estruturas xerarquizadas.

3º etapa de políticas culturais de autoxestión onde ante o descenso nos orzamentos adicados a proxectos culturais, a cidadanía e os xestores/as culturais toman a iniciativa.

 

2017 10 26 conversa aberta politicas culturais grupoDespois tocoulle a quenda a Héctor Pose, psicopedagogo, profesor da Universidade da Coruña e impulsor do proxecto Interea. Antes de nada aclarou que todas as xeneralizacións son inxustas, pero son observacións que fixo el dende os anos 90 e que atinan moito coa realidade.

  • Enfoque cada vez menos sociocultural e máis como un empresariado cultural.
  • Programar e programar en solitario fronte ao posibilitar oportunidades con outros axentes.
  • Quebra entre as decisións políticas e o coñecemento. A moita burocracia lastra a experimentación. Falta creatividade e innovación.
  • Excesiva trivialización: a cultura como espectáculo e propia do tempo libre.
  • Cultura non so é patrimonio herdado e as belas artes.
  • Moi feble interdependencia entre políticas culturais e socioeducativas.
  • Preocupante inexistencia de plataformas de participación social vinculantes.
  • Falta máis visión supramunicipal e sobra institucional.
  • Intervalo electoral como referente temporal omnipresente.
  • Equipamentos de proximidade con tradicionais modos de xestión nada acordes cos hábitos actuais.
  • Apenas se empregan instrumentos de planificación estratéxica e de avaliación (Axenda 21 da Cultura)

 

Héctor considera que outra acción é posible e para iso destacou os seguintes programas, a modo de boas prácticas: Plan de Lectura de Oleiros, Festival Internacional Outono de Teatro de Carballo (FIOT), Interea (2001-2009), Casa da Xuventude de Ourense e Co-Lab, Laboratorio Cidadán da Coruña.

 

2017 10 25 ana lorenzo

Diagnóstico, necesidades e oportunidades con Ana Lorenzo

Por Juan de Castro García

Comezamos esta cuarta sesión deste noso curso coa presenza na aula de Marcos Lorenzo e Diego Parajó no equipo de titores e Ana Lorenzo como a poñente desta xornada. Antes de que a xentil Ana Lorenzo comece o seu relatorio, os alumnos e titores do curso abordamos as seguintes cuestións preliminares:

Marcos considerou oportuno facer un breve resumo e balance do último relatorio a cargo do ilustre Alfons Martinell. Este relatorio foi relevante polos seus contidos e pola visión de “longo recorrido” que pode aportar unha figura como Martinell, que vén das orixes da xestión cultural a nivel nacional. Ao requirimento de Marcos sobre a nosa opinión da mesma xurdiron diversos comentarios e críticas, moitos positivos polo nivel e experiencia de Alfons mais tamén foron contundentes as críticas no aspecto da mencionada “axenda de colegas” á que se refería o poñente como instrumento transcendente á hora da consecución de determinadas tarefas, alegando os alumnos que non debera ser este un método de garante de éxito. E como non, saíu á palestra, a omnipresente precariedade de estratexias e plans culturais de Galicia en comparación coa Cataluña de Martinell. Despois de finalizar esta ristra de pareceres sobre a xornada previa, pasamos a presentar a un novo compañeiro do curso: Pablo Pérez Dominguez, de Carnota. Benvido ao mundo do “culturismo”!

Para finalizar estes intres de resumo do desenvolvemento do curso, Marcos fíxonos comunicarlle xa o lugar escollido por cada grupo como destino do seu proxecto, quedando definidos do seguinte xeito:

  • Grupo 1: Arteixo
  • Grupo 2: Praia Fluvial de Tapia (Ames)
  • Grupo 3: Cuntis
  • Grupo 4: Pontevedra (logo substituído por Betanzos)
  • Grupo 5: Illa de Arousa
  • Grupo 6: Arzúa

Posteriormente ás últimas alegacións e comentarios sobre as razóns que motivaron a escolla do lugar do proxecto, Diego Parajó, de xeito un pouco acelerado pola carencia de tempo, describiunos uns primeiros parámetros e modos de funcionamento na nosa “biblia” da xestión de proxectos, o “alpha e o omega” da organización de tarefas varias, a ferramenta estrela dos “multi-task”. Estamos a falar de…  TRELLO!!

Diego amósanos certos usos de claves, enlaces, estruturas e xeitos de traballar con Trello tomando como referencia o seu propio taboleiro, así como tamén anúncianos a inminente creación pola súa parte dun taboleiro para cada un dos seis grupos do curso, o cal será utilizado como facilitador para os alumnos e como ferramenta de puntual seguimento para os titores. Para rematar a súa intervención emprázanos a unha reunión para o seguinte venres a esta clase, co fin de trasladarnos as primeiras premisas con respecto ao modo de traballar, e como organizar o noso taboleiro en Trello. Quedarían pois xa pola súa parte os medios definidos para  iniciar a tarefa de diagnose coa que arrancamos a construción do noso futuro proxectazo.

 

2017 10 25 ana lorenzo

E por fin, tócalle a vez a Ana Lorenzo, que coma todo o grupo de docentes, atesoura unha experiencia e traxectoria digna de devecer. Entre os seus talentos advírtese de xeito indubidable a implicación no campo das accións máis cooperativas, participativas e/ou colaborativas. Dato moi relevante é o seu paso pola dirección de Coop57, adaíl da banca ética e participativa. A sesión desta tarde polo tanto, promete.

A súa vontade é ilustrarnos sobre a elaboración da diagnose no eido dos proxectos culturais así coma a súa fundamentación e os diferentes métodos de recollida e análise desta información. Comeza a súa clase informándonos que vai intentar ser áxil e de que vai arengarnos para ir avanzando sobre as materias que ten intención de tratar. Go ahead!

Cuestionarnos para que serve a diagnose, a cultura en xeral para as necesidades humanas. É a pirámide de Maslow colonialista? Temos todos as mesmas necesidades? Así de súpeto, Ana descolócanos e xera un debate moi aberto, xa co cal advertimos nas súas dotes docentes unha grande compoñente de liberdade e respecto polas ideas alleas, facilitador isto dese saber no cooperativismo do que pode facer gala.

A continuación, e tendo presente o debatido anteriormente, Ana invítanos a facer unha análise destes métodos por medio de tres exercicios:

  • Primeiro: mediante unha relación de necesidades e satisfactores divididas en categorías axiolóxicas e necesidades existenciais, na cal marcamos e argumentamos as que consideramos oportunas.
  • Segundo: a partir dun cadro resume de estatísticas culturais de 2006 a 2015  facemos por grupos unha análise e interpretación dos datos aí reflectidos, puntualiza que sexamos obxectivos cos datos, soamente comparar e extrapolar se realmente temos outros indicadores fieis e sen interpretar coas nosas experiencias e coñecementos.
  • Terceiro: por medio de entrevistas determinadas sacar conclusións das mesmas sen caer na subxectividade.

 

Despois destes preámbulos sobre o bo facer coas diferentes ferramentas, entramos de cheo na metodoloxía habitual empregada para saber e pescudar os indicadores que van a darnos esa diagnose. Estas clasificaríanse formalmente do seguinte xeito:

 

-Perspectiva distributiva estatística.

O que busca este apartado é coñecer que podemos facer e de que pode valer. Sempre sobre datos reais coa intención de DESCRIBIR a realidade. As conclusións sácanse relacionando unhas estatísticas con outras, debendo compararse coas que teñan menos límites e fronteiras.

-Perspectiva estrutural cualitativa.

Baseándonos en entrevistas e grupos de discusión, construiremos un relatorio que nos permita EXPLICAR esta realidade ou escenario concreto. As recomendacións para esta práctica van desde o uso de diferentes grupos e posicións ou utilizar gravacións para non perder outra información relevante coma risas ou silencios. Outro consello a este respecto das entrevistas é non facerlle aos individuos as preguntas que nos facemos a nós mesmos. Remarcar que este tipo de instrumento expresa en maior medida as necesidades ou expectativas que os datos fieis e concretos, xa que no eido social o discurso é moi importante e condiciona o que se fai ou non se fai, é unha realidade en si mesma. Outro aspecto das entrevistas e análises de discurso é que son unha reprodución social de por que certos valores impóñense a outros. Con isto debúxanse fronteiras nos discursos que queremos superar e/ou descubrir.

-Perspectiva reflexiva-participativa.

Para coñecer os límites da realidade o mellor proceso é transformala. Tendo en conta isto tamén podemos salientar o valor de pasar á acción, de facer e executar para TRANSFORMAR, sendo este o noso obxectivo último.  Neste apartado aparece o famoso MAPA DE AXENTES, conxunto de entidades, organizacións e grupos sociais (formais e informais) dun territorio, que segundo o seu posicionamento en afinidade e en capacidades poderán ofrecernos diferentes frontes de acción.  A relación con estes axentes é fundamental para o acollemento, espaldarazo e seguemento do proxecto. É preciso a identificación destes e ter definido o seu estatus e capacidade real na poboación sometida á diagnose. O mecanismo de éxito é incorporar os axentes ao proxecto, a participación. A primeira ferramenta será cuestionarse quen somos, onde estamos, quen estamos e quen falta. Para isto podemos utilizar un sociograma.

 

Neste organigrama dispoñeríamos os axentes segundo o poder transformador e executivo que posúe e a súa posible afinidade co proxecto en construción. Facemos aquí unha parada na disertación de Ana para entre todos facer unha relación destes axentes e posicionalos a continuación no sociograma segundo os parámetros falados. Este mapa oriéntanos sobre moitas realidades, por exemplo que a relación cos axentes de máis poder implica máis axuda para a realización do proxecto, oriéntanos sobre con quen debemos dialogar ou facer partícipes, e tamén sobre os que non están e deberamos incluír. Subliñemos que este método de observación colócanos tamén nunha estratexia de organización e obxectivos.

Superado xa o tempo da aula damos por rematada a xornada cun bo sabor de boca, por ter contado cunha gran comunicadora e profesional no eido da participación e o cooperativismo, mecanismos estes reais de transformación social entre todos e con todos.

Alfons Martinell - CEU Xestión Cultural

Historia, actualidade e perspectivas das políticas culturais. Con Alfons Martinell

Por Laura García

Tras a asignación dos contextos reais definitivos sobre os que se traballará durante este trimestre por grupos na realización dun proxecto cultural, Alfons Martinell abriu os contidos do curso dun xeito moi interesante. Comezou dividindo en dous bloques a materia que explicaría ao longo da sesión: o primeiro deles abarcaría o que entendemos por xestión cultural e o segundo centraríase na importancia das políticas culturais.

No primeiro dos dous bloques fixo unha reflexión sobre a antigüidade da xestión cultural e a súa caracterización como coñecemento empírico nutrido de moitas disciplinas e con posibilidade de desaparecer debido a non ser retido por ninguén. Para situarnos neste contexto que envolve á Xestión Cultural comezou falando do Coliseo de Roma e da importancia que tiña no seu día a xestión dos eventos culturais que alí se levaban a cabo desde os inicios da súa actividade. Continuou comentando o gran problema que sofre a Xestión Cultural. O maior inconveniente da Xestión Cultural é que é un coñecemento que se pode aprender pero non se pode ensinar pois tanto a cultura, como as institucións e administracións así coma os medios e técnicas de xestión cambian co paso do tempo.

Martinell procedeu a continuación a argumentar a necesidade de xestión na sociedade, na vida cultural, na cultura, nas políticas culturais, no sector cultural e no sistema cultural para posteriormente citar no seu discurso o dereito lexítimo que temos todos a participar na vida cultural. Esta vén dada a través do encargo social do Estado, dos grupos sociais dominantes, da comunidade, do mercado e do privado para dar resposta e adaptación a novas realidades como son: canalizar o traballo en grupo, as complexidades técnicas, as esixencias de calidade, o cambio de formatos, a mellora da comunicación, a especialización ou o aumento da intermediación.

Posterior a isto foi a definición que Alfons nos achegou do xestor/a cultural. Este definiu o xestor cultural como un relacións públicas que fai de intermediario entre os intérpretes e os públicos. Con outras palabras, os/as xestores culturais son os encargados de organizar a participación social na vida cultural e de dar satisfacción ás necesidades culturais da cidadanía. A figura do xestor cultural debe posuír dúas cualidades: antena (atención ó contexto) e axenda (capital racional) Alfons Martinell - CEU Xestión Culturalademais de ser particularmente sensibles ás diversidades expresivas e non caer na tentación de programar en función das apetencias persoais. Os xestores culturais están obrigados a actualizar deseguido os seus coñecementos, metodoloxías e ferramentas posto que o encargo social en cultura varía constantemente. Como dato anecdótico comentouse tamén que durante os anos 80’ creáronse en España 10.000 prazas de xestores/as culturais (durante o proceso de institucionalización da cultura, sobre todo na esfera municipal) e que a formación cultural está moi pouco desenvolvida en España, incluíndo tamén a formación artística.

Tras este achegamento á importancia do papel do xestor/a cultural tamén se definiu en profundidade a xestión cultural en si mesma. Esta sitúase no terreo da complexidade pois non hai receitas nin respostas estandarizadas senón solucións específicas para cada contexto e momento. Martinell definiuna como a xestión do opinable ou unha forma de aproveitar as oportunidades do contexto nun momento determinado, como a capacidade de definir, idear e deseñar proxectos, de redefinir dinamicamente os obxectivos de acordo coa misión da organización do seu entorno, como unha forma de orientar os recursos humanos materiais e económicos mediante un plan previamente trazado, como un concepto que implica respecto polos procesos sociais, pola capacidade de entender procesos creativos, que implica valorar a xestión dos intanxibles, a sensibilidade polas diversidades expresivas e a capacidade de asumir a xestión do opinable.

 

Historia da política cultural

Tralo descanso a sesión continuou cun achegamento ás políticas culturais e aos intereses aos que estas responden que son neste caso os grupos de presión. Xurden como resultado dunhas realidades sociais, que se traducen nunhas necesidades, problemáticas ou intereses sociais e que se ven a súa vez, condicionadas por uns acontecementos históricos. Historicamente falando, a política cultural aparece por vez primeira cos Estados-Nación (S. XIX) para afirmar os seus proxectos políticos como representación simbólica das linguas e das culturas nacionais.

Estas políticas están condicionadas pola realidade territorial de cada contexto. Para facer un uso óptimo dos recursos dispoñibles destes contextos, as políticas culturais optan pola aplicación dunha xestión e dunhas estratexias determinadas. Martinell fixo fincapé tamén no feito de que as políticas culturais non determinan a cultura dun pobo senón que é o pobo o que as determina, e por iso que estas políticas son unha parte pequena da vida cultural. Os consumos culturais son moito maiores que o gasto público en cultura. E ademais, a cultura comunitaria non figura nas estatísticas.

A sesión finalizou cunha ronda de preguntas e intervencións por parte dos alí presentes que foron respondidas dun xeito máis que interesante por Alfons completando así os contidos da súa exposición con amplas respostas.

 

CEU Xestión Cultural 2017-18

O proxecto cultural, plan do Curso 2017-18 e ferramentas para o traballo en equipo

Por María Luisa Otero Fernández.

A sesión comezou cun achegamento ao concepto de “proxecto” de man de Marcos Lorenzo, propoñendo a dúbida de se é realmente importante a redacción do mesmo. Despois dun tempo para a participación da aula chégase á conclusión de que, dita redacción, conta con máis cuestións a favor que en contra. Se ben é certo que un proxecto é algo vivo que non se pode definir dun xeito rotundo dende un comezo, si é favorable para o desenvolvemento do mesmo unha previa organización, tanto das ideas como da súa execución. A redacción dun proxecto proporciona una visión xeral que axuda a non perder de vista o obxectivo, a finalidade e natureza do proxecto en sí. Finalmente concluímos a “redacción dun proxecto” como ferramenta básica para a xestión en xeral, e para a xestión cultural neste caso.

Este primeiro achegamento enlazouse co que sería o punto de partida idóneo para a elaboración dun proxecto cultural, a “diagnose”, entendendo esta como a análise do entorno e do ambiente onde se pretende implantar o proxecto. A análise debe ser levada a cabo en base á recompilación de datos e observacións que nos indiquen as necesidades e posibilidades dunha zona en relación co proxecto, para o que sería necesario un previo traballo de campo. Neste punto destaca a importancia da implicación dos destinatarios no mesmo deseño do proxecto ou na posta en práctica, converténdose así nun traballo máis amplo e máis acorde coas necesidades culturais do público ao que se dirixe o noso proxecto e evitando deste xeito a ineficacia de proxectos pouco axeitados ás necesidades reais dun entorno.

.

.

Da segunda parte da sesión, e xa cos grupos de traballo definidos, encargouse Diego Parajó que, despois de facer algunha actividade de dinamización de grupo para romper o xeo entre os alumnos do curso, facilitounos as ferramentas prácticas para poder xestionar o traballo en equipo. En primeiro lugar centrounos os valores principais para unha colaboración en equipo produtiva e axeitada, destacando o bo e o malo das prácticas e actitudes á hora de enfrontarse a elaboración dun proxecto, sacando en conclusión que o factor máis importante para un bo traballo en equipo é unha boa actitude. En segundo lugar, a través dun exemplo sinxelo, destacou a importancia da boa organización e planificación para a elaboración dos proxectos, partindo da descomposición inicial dun proxecto, primeiro en tarefas xerais e despois en tarefas máis concretas dentro das tarefas xerais. Este proceder seguiría o esquema: Tarefas en bruto -> Refinar tarefas ->Asignar e cumprir tarefas.

O exemplo de técnica de traballo que nos achegou e a denominada “SCRUM” definida nunha primeira instancia como “metodoloxía áxil e flexible para xestionar o desenvolvemento de software. Esta técnica debe ser axustada á disciplina da xestión cultural, non obstante os principios básicos para o desenvolvemento do traballo encaixan á perfección cos da elaboración dun proxecto cultural, trátase dunha técnica de traballo flexible, completa e lixeira que permite levar a carga de traballo repartida e organizada.

Rematamos a sesión coa presentación da aplicación Trello (software de administración de proxectos) como ferramenta base para este curso, xa que o seu funcionamento encaixa perfectamente coa filosofía e dinámica do curso.

Os grupos levamos como primeira tarefa decidir o contexto de partida para posteriormente escoller un lugar concreto e iniciar a primeira fase do proxecto, a descrita ó principio da sesión, a diagnose, a partir da cal se elabora o que sería o “anteproxecto”.

A sesión estivo protagonizada pola reflexión e unha visualización xeral do proxecto cultural” así como polos medios prácticos para a posta en marcha da elaboración do mesmo.