Traballar desde/con/para unha entidade pública. Con Carme Casado

Por Juan Ramón Martínez Barbosa

O venres 9 de abril regresamos ás aulas para celebrar unha nova sesión. Desta vez, estivo dividida en dúas partes. A primeira -en liña- da man de Marcos Lorenzo, un dos promotores e coordinadores deste CEUXC, técnico de Cultura no concello de Ferrol. A segunda, presencial, a cargo de Carme Casado, responsable de Promoción Económica da entidade municipal compostelá Cersia Empresa.

Avanzaba Marcos Lorenzo nun vídeo, gravado días atrás, que os procesos selectivos no sector público para o posto de técnico/a de Cultura “son moi escasos en Galicia debido principalmente a que non houbo un proceso de institucionalización nos concellos”, lamentando ademais que existe unha carencia de xurisprudencia e procedementos ben definidos á hora de contratar: “Non temos aínda manuais ou academias que te preparen para oposicións en Xestión Cultural”, recalcando que hoxe en día este é un traballo de estudo bastante solitario e individual.

Xa na aula, con Marcos Lorenzo nunha pantalla en directo vía online, iniciábase a sesión con diferentes intervencións das compañeiras comentando o “panorama descorazonador” que se podía entrever tralas súas palabras e a análise da situación. Marcos incidiu iso si, pola contra, en que os técnicos e xestores culturais “somos auténticos todoterreos, multitarefa e polifacéticos, verdadeiros francotiradores que lle damos a todo”, avogando, por exemplo, por concienciar e sensibilizar aos responsables políticos para reverter esa cruda realidade.

Na segunda parte da sesión, impartida por Carme Casado, “facilitadora de proxectos empresarias e institucionais” (como ela mesma se define) procedemos a estudar, pois, como traballar desde/con/para unha entidade pública.

Incidiu Carme, xa dende o principio da súa intervención, en que “hai que poder vivir dignamente da cultura” e para isto é fundamental coñecer a entidade coa que queremos colaborar e identificar os seus obxectivos, cales son as súas competencias ou estatutos, que é o que fan e o que pensan facer nun futuro. Así mesmo, é moi importante -ademais de ser coidadosos na presentación da documentación- coñecer o modelo de operación dun organismo público, cal é a súa forma xurídica, o seu ámbito competencial e aínda a ideoloxía política que impera nese momento.

A economista realizou durante a clase un pormenorizado repaso polas ferramentas administrativas máis habituais, como son as diferentes convocatorias de axudas, concursos, premios, contratos, subvencións ou convenios. Para isto, subliña Carme Casado, debemos informarnos, coidar a nosa marca persoal ou da organización para a que traballamos e sobre todo, ser coherentes, “ter as orellas abertas e escoitar”, trazar un plan de acción, avaliar e corrixir.

Para rematar, Carme destacou a transcendencia de aprender a traballar en equipo, de non regalar ideas, de establecer relacións a longo prazo, “de conservar o contacto aínda que se perda ese proxecto”, de ter lealdade cara ao mercado no que se opera. En definitiva, a clave do éxito está, na súa opinión, en que sexamos conscientes das estratexias máis idóneas e da afinidade dos valores do noso plan cos da entidade, para así, desta maneira, establecer relacións óptimas e sólidas coas distintas administracións.

Estratexia de financiamento dun proxecto cultural. Con Beatriz Fontán

Por Xiana Isabel Gilino

‎Produción cultural: festivais e eventos. Con Ángel Piñeiro

Por Clara Redondo

O venres 12 de febreiro estivo con nós Ángel Piñeiro, responsable de produción da empresa Bring the Noise, promotora de festivais, xiras e eventos como Resurrection Fest, O Son do Camiño, Tsunami Xixón, Caudal Fest ou as Xiras Route Resurrection, así como da axencia de booking e management Rebel Beat Agency.

Foi unha sesión chea de emocionantes experiencias profesionais e de explicacións sobre todo o traballo que se atopa detrás da produción dun festival, tanto de gran formato como de pequeno, xa que Ángel recalcou a importancia da planificación previa, sexa cal sexa a magnitude do evento.

Tan ou máis importante que os días do propio  evento é o traballo de pre-produción, onde é necesario ter unha información como punto de partida (datas, localizacións, listaxe de artistas, riders…), un cálculo de necesidades (dende infraestruturas e materiais ata as derivadas da propia produción e do contrato coas artistas), unha folla de ruta con toda a información relevante e un presuposto coas previsións.

Como non, nun sector tan maltratado coa xestión da covid, tamén hai que ter en conta os protocolos, como os reaxustes de aforos, rexistros, medidas de desinfección, etc. Ademais foi un tema que deu para debate e numerosas reflexións sobre a incerteza do futuro, buscando posibilidades para crear novos formatos ou confiando en que poidan manterse -non sabemos para cando- os grandes festivais.

Xa na parte de produción, Ángel explicou a importancia dun bo cronograma de tarefas, de igual maneira que a dispoñibilidade dunha gran cantidade de persoal (dende a dirección de produción ata os condutores e a seguridade) e prever a hospitalidade de todos eles.

Ademais, débese ter en conta toda unha serie de consideracións para as operacións de montaxe, como a maquinaria, a boa comunicación tanto interna como co externa e todas as infraestruturas a ter en conta (delimitacións, aseos, zona merch, etc.). Do mesmo xeito que a montaxe dos equipos técnicos, sendo clave a figura do rigger. Tamén é importante a produción da recepción de artistas e das actividades recollidas no contrato. Ángel resaltou a comunicación e negociación como claves nesta fase.

E case por último, quedan os días da verdade, os do propio evento, onde aínda que todo estea perfectamente planificado poden xurdir imprevistos, por iso é importante ter facilitadores, apagalumes e facer as probas de son que sexan posibles, estando preparadas para todo tipo de imprevistos. Posteriormente, queda a desmontaxe mais o traslado dos materiais e os trámites administrativos (pagos e cobros, peches contables e informes de conclusións).

Sen dúbida, Ángel ilustrounos moi de preto todo o que ocorre antes, durante e despois dos nosos festivais preferidos -aos que desexamos poder volver a asistir máis pronto que tarde. Ademais, gardámonos moitos consellos para a produción dos mesmos, dende a importancia dunha boa planificación e comunicación ata como saír de situacións desesperadas do directo, con trucos para parar as tormentas máis heavies.

 

 

 

 

 

Mediación e programación cultural: laboratorios e cultura comunitaria. Con Fran Quiroga

Por David Blanco

Curadoría da escoita: este concepto, que compartiu connosco Fran Quiroga, recolle en gran medida a esencia do compartido nesta xornada como iremos desvelando a continuación.

Nun primeiro momento achegámonos á experiencia do proxecto Concomitentes en Betanzos, a través do cal dende a mediación se procura que a cidadanía pase a ser a mecenas dunha obra de arte, neste caso o Parque do Pasatempo. Inspirado no modelo  francés que nace nos anos 60, da man de François Hers, denominado “Novos comanditarios”, desta maneira procúrase rachar coa idea de que sexa unha persoa pertencente á nobreza ou burguesía a que comanda a unha artista que faga unha obra de arte, e que neste caso sexa a cidadanía

Neste senso, a investigación-acción participativa, como enfoque que involucra de forma activa á poboación no propio proceso de investigación, é unha das posibilidades que podemos utilizar na procura de tecer lugares de encontro e espazos participativos nos que emane a demanda e o desexo da poboación local. Ademai,s a isto podemos engadirlle a arte, que nos permite experimentar moito nestas ferramentas; un exemplo son experiencias como a idea do camiñar como práctica artística inspirada en movementos como o situacionista entre outros, que permite lanzar unha pregunta, ir camiñando en diferentes grupos e ila respondendo, e logo noutra parada hai unha devolución colectiva e unha intervención, e así sucesivamente, nun ambiente cómodo e relaxado que facilita o encontro e que de aí saian tamén eses desexos.

A devolución, como proceso no que devolvemos a información e coñecemento recollido á comunidade é moi importante para que realmente sirva no proceso de transformación, evitando así ser extractivistas coa información que recollemos da poboación e sacar rédito económico ou intelectual dela.

Ao mesmo tempo, cando estamos participando na mediación dentro dun proceso participativo, debemos ser conscientes dos marcos e marxe de actuación que podemos ter dentro do noso proxecto en relación con outros axentes culturais e por cuestións temporais, orzamentarias ou outras, e facilitar esta información á comunidade de cara a ter coidado coas expectativas e facilitar a comodidade de todo o mundo.

Unha das reflexións interesantes do encontro con Fran foi a importancia de entender que non somos solucionistas e que a arte e os procesos participativos non deben entenderse sempre dendo o consenso, no sentido de que abordalos dende o conflito (tal e como é a vida mesma) permite o diálogo, debate e negociación, mentres que ás veces os procesos que buscan gustar a todo o mundo acaban sendo máis inocentes e conservadores. Así mesmo tampouco existen as purezas

Superar a monumentalidade e ir ao micro nas obras e mediación, dando espazo ao patrimonio inmaterial ligado ao popular (como os saberes agrícolas) e ás periferias, e potenciando un patrimonio vivo e non enclaustrado nun museo, entendendo o patrimonio como algo de todas e todos que debe incidir na cidadanía, foron outros dos temas tratados para lograr dende o diálogo que se falaba antes non ser “ovnis” na comunidade coa que traballamos, e desentrañar a demanda que logre a lexitimidade social do noso proxecto. Así como pensar a obra dende o inacabado, como algo que está constantemente facéndose e que deixa espazo para decidir de forma horizontal, tanto á comunidade como á artista e profesionais, recuperando a idea do “mestre ignorante”.

Os espazos participativos

En canto aos espazos participativos, sexan foros ou consellos municipais, asembleas ou outros, debemos prestar atención ás dinámicas e busca de lexitimidade do poder que se xeran dentro delas. Ter en conta a perspectiva de xénero, todo tipo de diversidade, buscar horarios diferentes que permitan a participación de diferentes persoas dado os seus traballos ou responsabilidades, conversar con diferentes sectores da poboación e públicos indo aos espazos nos que están (mercado, institutos, salas de música…), buscar alternativas ás opcións en gran grupo que permitan recoller as achegas de persoas máis tímidas (como por exemplo a camiñada en pequenos grupos comentada anteriormente), e de forma complementaria escoitar as conversas nos microespazos (lugares informais que moitas veces son igual ou máis relevantes na toma de decisións, aínda que despois estas sexan traídas e lexitimadas nun espazo como a asemblea) son exemplos disto. A persoa mediadora debe ter coidado coa súa posición de poder para non manipular, pero ao mesmo tempo recoñecer que temos alma, personalidade e un posicionamento.

 Na última parte da sesión, por grupos de traballo, fixemos un bosquexo de como no contexto dos nosos proxectos, que realizamos ao longo do curso, poderiamos desenvolver un laboratorio de innovación cidadá e un espazo xenerativo que posibilite que as comunidades fagan e creen. Na posta en común posterior xurdiron conversas interesantes, como a importancia de dialogar dentro dun proxecto cultural con outros saberes, tanto no senso de procurar cruces con outras disciplinas (botánica, agroalimentación, etc.) que nos permita traballar de forma transdisciplinar e integrando varios saberes (incluído o popular) como na axuda para atopar fondos económicos alén dos destinados só estritamente ao cultural.

Non existe a mediación perfecta nin pura, e o camiño non é fácil, pero despois desta clase saímos cunhas forzas renovadas para afrontar este reto, e co desexo aumentado, nestes tempos que vivimos, de xuntarnos e volver a estar en común. E como as técnicas de facilitación de grupos nestes procesos son moi importantes, aquí non foi menos e cada unha e un de nós cun adxectivo expresamos como nos íamos ao despedirnos: inspirada, contento, tranquila, con enerxía ou con autocrítica foron algúns dos termos mencionados.

No mundo da cultura e a arte o termo de curador/a é sinónimo do de comisario/a, se ben a orixe do primeiro fai referencia a “curar os contidos” e o segundo a “vixiar as obras”. Seica o primeiro é máis inspirador, facendo referencia á habilidade da escoita. E esta foi outra das palabras que saíu nese momento de despedida: curadoría da escoita.

Mediación e programación cultural nun espazo público, con Xaquín López. A práctica artística e creativa, con Caterina Varela, Jaione Camborda e Clara R. Cordeiro

Por Carmen Boo

Mais un outro día que este semiconfinamento e a forzosa tele-docencia nos leva a mudar de plans. Esta xornada de mediación e programación cultural debía ter como actividade principal a visita ao Auditorio de Galicia mais non puido ser. En troques, tivemos a presenza de Xaquín López, o director xerente deste espazo.

Xaquín comezou falándonos das competencias en cultura que recolhe a lexislación tanto estatal como nacional para poder contextualizar o trabalho dende o público; relatou historia e tamén o contexto do Auditorio de Galicia como organismo autónomo de cultura para poder entrar en materia do trabalho que se desenvolve neste espazo e das funcións como xerente do mesmo. Finalizamos, como é habitual, exponhendo as adaptacións do día a día na actual situación pandémica.

 

Experiencias a través da práctica artística

Na segunda metade da xornada tivemos a oportunidade de achegarnos á práctica artística a través da experiencia de tres mulheres de diferentes ámbitos da cultura. Unha aula cun formato un pouco diferente ata o de agora no curso, que non se diga que o semiconfinamento quita as ganas innovar.

A primeira quenda de palabra foi para Caterina Varela, bailarina e coreógrafa, ou, como ela mesma se definiu: “artista, etcétera”. Ela é co-directora da companhía de danza La macana mais a súa motivación por melhorar a situación da danza na Galiza levárona a participar noutros proxectos. É así como actualmente forma parte de Escena Plural, proxecto impulsor da circulación da danza na Galiza; dirixe o programa de residencias artísticas do Colectivo RPM; e coordina a programación estendida do TRC en Danza (Proxecto de Artes do Movimento do Teatro Rosalía de Castro da Corunha do que tamén falamos en aulas anteriores con Paulo Rodríguez).

Da súa experiencia quixo resaltar dúas cuestión importantes: como o mundo da creación na danza a levou a valorar os propios procesos tamén dende a xestión cultural e a necesidade que ela percibe de manter sempre unha perspectiva creativa e imaxinativa á hora de programar.

En segundo lugar, Clara R. Cordeiro relatounos a historia de vida de 7HCoop, a través dos proxectos desenvolvidos. A súa cooperativa trabalha en base a tres piares: paixón, competencia e recursos e actúa baixo tres valores principais: feminismo, inclusión e o contextual. Nacida do “interese de estudar a arte e a creación máis comunitaria e contextual”, desvinculada de espazos tradicionais como os museos, conseguiron definir a súa base de actuación a creatividade cooperativa e desenvolver “proxectos pequenos que suponhen unha aprendizaxe para todas as persoas que forman parte”.

Despois Jaione Camborda falounos da súa experiencia como creadora, directora, produtora, distribuidora cinematográfica e, en definitiva “mulher orquestra” a través da súa empresa Esnatu Zinema. Esta aventura comeza, hai xa 10 anos, cun guión propio e a imposibilidade de atopar unha produtora que levan a Jaione a asumir a prodcción, dirección e posterior distribución do seu filme Arima, non sen antes tropezar polo caminho coa grande pedra da financiación. Durante este percorrido tamén participou en proxecto pedagóxicos, como o Cinema en Curso.

Finalmente abriuse a quenda de preguntas na que, cada vez máis desenvoltas malia a barreira dixital, puidemos falar con elas sobre diferentes temas como: a involucración da comunidade, o equilibrio entre a creación e a xestión e, como non, sobre a situación actual da COVID-19.

Programación e mediación cultural: audiovisual, con Pela del Álamo, e letras, con Soledad Felloza

Por Elena G. Román

Novo semiconfinamento, volta as sesións en liña, desta vez para falar de programación e mediación cultural, con dous profesionais que dirixen proxectos ben diferentes: Pela del Álamo, xestor cultural, productor cinematográfico e director do  Festival Internacional de Cine Curtocircuito , que se celebra en Santiago de Compostela, de carácter público pero dirixido dende o ámbito privado; e Soledad Felloza, directora do Festival Internacional de Narración Oral Atlántica.

Curtocircuito nace 2004 vinculado só ás curtametraxes. Dez anos depois Pela colle as rendas comezando un proxecto de remodelación e revitalizacón do proxecto dentro do contexto social que o rodea. A nova folla de ruta vai encamiñada a:

  • Achegamento a novos público,s presentando progamacións máis transversais.
  • Ir máis aló das curtas, proxectar medias e longametraxes.
  • Aparición de proxectos interdisciplinares.
  • Asumir riscos na programación, buscando traballos que non están dispoñibles en canles comerciais e que aposten por novas linguaxes audiovisuais, sen importar se os contidos non son nin populares nin populistas.

No 2016 este novo proxecto vese consolidado, conseguindo aumentar o número de asistentes, ampliar o rango de idade e abrirse a públicos que van máis aló dos cinéfilos. Como fito que recorda esta nova etapa estará sempre a visita de Kaurismaki o Festival.

Chegados a este punto, cales son os pilares sobre os que traballa Curtocircuito para manterse e seguir innovando?

  1. Búsqueda incansable de novos formatos, para coidar e preservar o noso e buscar o que acontece fóra do país.
  2. Xestión de recursos administrativos, laborais e artísticos para acadar un festival cunha estructura sólida e sostible.
  3. Creación dunha metodoloxía de traballo na que é vital a elaboración dun calendario que marque dende a saída dos presupostos, pasando polo deseño de actividades do festival, a produción e, por último, a comunicación.

Unha eficiente coordinación xeral ligada a acción fará que a última fase sexa efectiva. Daralle ao festival unha dimensión coherente en relación aos procesos administrativos e aos propios recursos humanos.

  1. A asistencia, o valor patrimonial do propio evento, o impacto mediático e o retorno que xenera na propia cidade non deixan de estar no foco. Todos son puntos que vinculan o propio festival coas institucións que lle dan soporte.

 

Na última parte, Pela explicounos as modificacións que viñeron acompañando a covid.  Falounos  do festival, onde tiveron que buscar novas vías para non saltar a edición do 2020, ofrecendo un formato híbrido entre presencial e online. Isto repetirase en vindeiras edicións.

Por último, compartiu un novo proxecto no que Proxecta (Coordinadora Galega de Festivais de Cine) e Catalunya Film Festivals  (Coordinadora de Festivais e Mostras de Cine Catalanes) uníronse para buscar novas políticas que fortalezan o sector, promovendo unha economía máis xusta e facendo que 150 festivais de cinema en España se unan para buscar solucións conxuntas.

Xa se sabe, tempos convulsos. A necesidade fai a unión.

 

A programación no ámbito das letras

Soledad Felloza é a directora do Festival Atlántica dende os seus inicios no 2013. O seu nacemento está vinculado a unha das anteriores crises. Parte da  necesidade de manter, preservar e expandir a narración oral atlántica, empoderando un tipo de narrativa oculta e infravalorada, ben por descoñecemento ou por escasa difusión.

Comezaron tecendo redes de profesionais e de lugares, que acabaron por favorecer a creación dun festival itinerante que quere ser autosuficiente e independente, tanto en contido coma en forma, funcionando dun xeito asociativo. Nestes primeiros momentos, precisaron dun “lugar” onde xs narradorxs podían compartir e alimentar inquedanzas, un espazo no que organizarse e dar voz aos contadores de historias, facendo especial fincapé na tradición oral feminina, moito máis silenciada, sendo enormemente plausible.

Despois destes primeiros pasos, traballaron nunha programación onde diversidade escríbese en maiúsculas. Públicos familiar, infantil e adulto teñen acubillo dentro do festival. Ninguén queda fóra!

Unha vez que xa son rede e teñen unha sólida programación, porlle límites á xeografía non ten sentido. Espallarse por todo o país é o propósito. Engaden en cada edición novos concellos que se suman o proxecto e reafirman os reincidentes, algúns xa dende a primeira edición. Sendo este o núcleo do proxecto, Soledad mostra especial interese en dúas cousas:

  • Unha eficaz comunicación que se vaia adaptando aos tempos é vital para por o festival no mundo, amáis de axudar a captar, manter e innovar na búsqueda de novos públicos.
  • Público e artistas son e están no foco do proxecto.

 

Tamén falou da situación do festival na era da covid. No 2020 tería que ter comenzado en marzo, mais obviamente adiouse. Malia os moitos problemas que xurdiron no momento, foron quen de reinventarse e soñar outro festival, que pouido facerse a partir de novembro, utilizando tamén espectáculos “mixtos”, presenciais e online.

Esta aula deixounos claro que proxectos aparentemente minoritarios no seu contido poden acadar éxito se teñen unha sólida estrutura, se planifican e se poñen nun contexto real para que cheguen ao público. Rematamos cun pequeno grao de optimismo. En tempos de pandemia alegra saber de proxectos que se reinventaron, con moitas dificultades, e seguiron adiante coas súas programacións buscando novas solucións adaptadas ao momento, acadando máis éxito do esperado.

Programación e mediación cultural: artes escénicas, con Paulo Rodríguez, e música, con Belén Bermejo

Por Nuria Sobral

Este 22 de xaneiro voltamos ás aulas para a primeira sesión do bloque de “Mediación e programación cultural” do curso. Esta clase dividiuse en dúas partes: a primeira impartida por Paulo Rodríguez, director do Teatro Rosalía de Castro da Coruña, e a segunda por Belén Bermejo, directora artística e coordinadora de proxectos como o festival Espazos Sonoros ou o ciclo De Lugares e Órganos.

O primeiro tema que abordou Paulo Rodríguez, como é inevitable, é o da covid19. Falou dunha programación “en tempos de guerrilla” no que o primeiro que tes que facer como xestor é ler o DOG, o que determina a folla de ruta do día ou da semana. Tamén explicounos que realmente os tempos de crise non deixan de ser a esencia da xestión cultural, é dicir, a capacidade de resposta e de continuar fronte as adversidades.

Esta situación nos fará repensar moitas cousas en termos de xestión cultural e de como traballar, tendo en conta que hai elos máis fortes e máis fracos na cadea de valor do sector cultural das artes escénicas. Neste caso tócalle ós teatros públicos e as administracións públicas aguantar.

Xa deixando de lado o tema do coronavirus, o primeiro que nos explicou Paulo Rodríguez foron os tres niveis da xestión do proxecto artístico dun teatro:

  1. O nivel político: vai trazar as directrices. Un político pode chegar a influír tanto no proxecto artístico como que designa el mesmo ó xestor. Tamén vai definir os nosos recursos e pode chegar a ser un elemento de tensión se non está o suficientemente claro o que ten que facer cada un.
  2. O nivel estratéxico: ó que pertence a parte artística na que o xestor mantén un diálogo co artista, o desenvolvemento territorial e a produción.
  3. O nivel operativo: ten en conta a administración (que dirá o que podemos facer e o que non), o capital humano, os recursos materiais e servizos e o márketing e a comunicación.

O seguinte punto que tratou Paulo Rodríguez foi o de definir a figura do programador/a como curador/a e explicou que o asumir as funcións curatorais do programador estrutura un marco ordenador para as representacións, establece un marco interpretativo a fin de lograr conexións importantes entre a arte, o artista, os públicos e traballa para lograr a visión da organización.

En definitiva, o programador é:

  • Cartógrafo, deseñador dos límites, atópase en diálogo aberto co contexto.
  • Educador, debe ter a bagaxe suficiente para “traducir” a obra ó público e ten que estar en aprendizaxe continuo.
  • Narrador, ten que crear unha narrativa a través da programación.
  • Provocador, xa que a través da experiencia individual, forza o cambio social/cultural e o autocoñecemento.

Outro tema moi interesante que tratou foi o do “fracaso responsable”, é dicir, dar resposta a unha comunidade minoritaria e cubrir unha necesidade cultural dende a institución publica, que si non o fixera o xestor, non o faría ninguén, aínda que isto leve a un espectáculo cun único espectador. Por último para falar da mediación e da creación de contexto na cidade explicounos un pouco por enriba en que consiste a programación expandida do TRC Danza, un ciclo que se realiza no teatro Rosalía de Castro.

 

 

 

A programación no ámbito musical

 

Na segunda parte da sesión, Belén Bermejo explicounos que é, como se constrúe, como se deseña e como se leva á práctica unha programación cultural, baseándose principalmente na súa experiencia co festival Espazos Sonoros.

Cando comezamos unha programación é importante saber que queremos acadar, por iso é que debemos marcar unha serie de obxectivos xerais (como pode ser a realización de concertos, contribuír ao desenvolvemento do país…) e uns obxectivos específicos (contribuír á cohesión social, ó desenvolvemento local, ó diálogo…). Despois disto para botar a andar unha programación cultural debemos plantexarnos dúas preguntas clave: Que queremos facer? E de que medios dispoñemos?

Por outro lado, este proceso de programación divídese en tres fases:

  • Deseño da programación e pre-produción
  • Produción
  • Posprodución

 

En canto ó deseño da programación e pre-produción sempre ten que haber unha dirección artística que defina o concepto e os contidos, e as actividades que hai que levar a cabo son as seguintes:

  • Selección musical, contactos e negociación de condicións
  • Selección de espazos, inspección ocular, elaboración de cadro de necesidades e a negociación da cesión
  • Planificación de actividades paralelas e loxística
  • Negociación de termos para colaboración con concellos, entidades e asociacións locais e parceiros
  • Elaboración dun calendario para a programación
  • Contratación cos provedores de servizos varios.

A raíz disto, Belén Bermejo explicounos os principais problemas que aparecen á hora da planificación, entre os que destacan: a falta de tempo para planificar, a lentitude e rixidez da administración de cultura, a irracionalidade do sistema de subvencións en materia de cultura, o profundo descoñecemento por parte da administración de cultura sobre o funcionamento do sector e a precariedade nos orzamentos.

En canto á produción é importante destacar que para facer todo isto hai que organizar os recursos humanos que se teñen: un equipo de produción técnica que se encargue das luces, un equipo de produción artística que estea en estreito contacto cos artistas, un equipo de comunicación, e por último unha coordinación xeral que se encargue de coordinar todo este entramado.

Para rematar, Bermejo destacou a importancia de que o equipo de comunicación estableza unha conexión emocional co público. Non se trata tanto de investir grandes sumas en reclamos publicitarios e material promocional se non buscar a maneira de cultivar un elemento narrativo, contar unha historia que atraia a xente.

Retos transversais na xestión cultural: inclusión e accesibilidade, xénero, sostibilidade. Con Encarna Lago e Ángeles Miguélez

A deste 18 de decembro foi unha xornada moi intensa. Ás magníficas presentacións dos anteproxectos do noso alumnado sumamos, tralo descanso, a intervención de Encarna Lago e Ángeles Miguélez, xerente e responsable das visitas guiadas respectivamente da Rede Museística Provincial de Lugo. Viñan para falarnos de cuestións que coñecen de primeira man, porque as impulsan e exercen no seu día a día no museo, como son a sostibilidade, a igualdade e a inclusión.

Non foi, dende logo, unha conversa aberta ao uso, senón que resultou especialmente motivadora  para o noso alumnado. A Encarna coñecíana dunha sesión anterior en liña sobre os obxectivos de desenvolvemento sostible no eido cultural, pero, como alguén apuntou ao finalizar a sesión, o formato dixital non é quen de acadar a intensidade que pode chegar a ter unha sesión presencial, como foi o caso.

Encarna enfocou a súa parte como unha continuidade desa sesión anterior. Comezou falando de dous tipos de profesionais da xestión cultural: os profesionais esque e porsi. Os primeiros abordan todo poñendo por diante “es que” non podo, non teño medios… e os segundos son quen de resolver “por si” mesm*s e buscan medios para que os proxectos sexan, tamén de por si, inclusivos se igualitarios: “Cando isto ocorre son proxectos tamén sostibles. E cando falamos de sostibles no falamos de paxaros e bolboretas, que tamén, senón do ser humano”.

Encarna compartiu con nós a súa visión e o seu traballo coa arte como ferramenta de concienciación “e de cohesión e transformación social fronte a un sistema perverso que deixa fóra sempre aos mesmos e ás mesmas”.

Tamén da necesidade de ir á raíz das palabras como maneira de achegarse á realidade do territorio e de palabras que impacten. Tamén da empatía como palabra secuestrada. Por iso pediunos falar mellor de alteridade, aprender a ser o outro e a outra dunha maneira honesta, para asegurarnos de que o noso proxecto é realmente igualitario.

Con esta filosofía traballa a Rede Museística Provincial de Lugo dende hai moito anos, traballando coa comunidade, coas persoas, tecendo redes. Cunha perspectiva feminista, ecoloxista e inclusiva.

 

Ángeles, pola súa parte, falou dende a súa experiencia como profesional do ámbito museístico e dende a perspectiva da súa propia discapacidade visual. “A inclusión non é ter acceso a un espazo”, segundo nos explicou, “senón que é moito máis”. Neste sentido, indicounos que unha persoa pode acceder a un espazo cultural e non ter a experiencia que teñen as persoas sen discapacidade porque o único que se lle facilitou foi a entrada, no mellor dos casos, pero non os medios para gozar do espazo, o contido e a experiencia.

“Non se trata de disfrazar as limitacións, pero si de transformar o sistema e as vidas das persoas”. Unha afirmación que choca contra certas mentalidades que poñen por diante custos e rendibilidades cando, en realidade, a inclusión fainos a vida máis cómoda e humana a toda a sociedade en xeral.

Ser inclusivo e accesible é facer que as múltiples realidades o sexan. Ángeles é a responsable de ducias de obradoiros cada ano, ademais de guía do Museo do Mar e responsable dese departamento. Participa en congresos internacionais e forma a traballador*s doutros museos. Entre as iniciativas máis emblemáticas nas que participa está Fotografía a Cegas, ou como empregar todos os sentidos, menos o da vista, para captar imaxes de gran carga audiovisual. Como esa fotografía das mulleres do mar, a peza do museo (“e iso que non a vexo!”)  que é a súa favorita .

Como ben di ela, ao final a gran barreira que todos e todas temos é a mental.

 

Presentación e contraste dos anteproxectos do alumnado

O 18 de decembro celebramos a presentación dos anteproxectos do alumnado. Nesta ocasión, con tres profesionais do ámbito cultural –Encarna Lago, Ángeles Miguélez e Marcos Lorenzo- como convidadas para dar contraste ás propostas xunto co equipo de titores.

A sesión celebrouse de maneira presencial nunha das aulas da facultade, cunha presentación en formato pechakucha por cada proxecto: comunidade, participación, sostibilidade, creatividade,… foron algúns dos conceptos que o noso alumnado incorporou ás súas propostas das que facemos este pequeno resumo:

Equipo Vedra. Este grupo de alumn*s desenvolveu, como fundación, o proxecto Camiño de Volta, especialmente dirixido a todas as persoas que viven en Vedra pero que non participan da vida cultural deste concello no que, por outra banda, hai unha gran tradición asociativa. O seu obxectivo é revitalizar, re-conectar e reforzar o tecido social vedrense. A través de diferentes ferramentas e estratexias, o proxecto desenvolverase con carácter anual nas 12 parroquias que integran o concello, pensando moi especialmente nesas 3.133 persoas que a día de hoxe non gozan da vida cultural e de lecer que se desenvolve no municipio.

Equipo Tomiño-Vilanova da Cerveira. Este grupo, que opera baixo a forma de asociación cultural, resumiu o seu proxecto cun desexo: queremos que pasen cousas. Para iso propoñen  un Quecedoiro de Ideas: un espazo físico e virtual nos que coidar e quecer proxectos na eurocidade que sirvan para recoñecerse, reconectar as dúas beiras do río, co-crear e comunicar cunha aposta clara pola inclusión, a cooperación, a escoita activa ou a igualdade.

Equipo Cambre. Este grupo de traballo, formado por autónomos, tomou como referencia para o seu proxecto a novela O bosque animado, de Wenceslao Fernández Flórez. Unha obra inspirada na fraga de Cecebre e na que se fala de raíces e ecoloxía, dous conceptos que serán a clave desta proposta orientada á saúde cultural e emocional na veciñanza de Cambre. Este proxecto, segundo indicou o grupo, non ten destinatarios, senón participantes. Serán eles e elas quen tezan comunidade nun espazo compartido no que se traballe sobra as historias das persoas.

Equipo Ponteareas. Este grupo desenvolve o seu proxecto baixo a fórmula de grupo de técnic*s municipais. No seu caso tratarán de re-distribuír a oferta cultural do concello nas súas 24 parroquias, que se queixan de non teren actividades suficientes, a pesar da existencia dun programa municipal adicado a este fin. A proposta deste equipo pasa por complementar este programa coa proposta de nome provisional Conecta Ponteareas, na que a natureza, os espazos patrimoniais e a propia vila serán o escenario das actividades culturais, que fuxirán así dos recintos tradicionais para favorecer a implicación e protagonismo de veciñanza (especialmente a de maior idade) e asociacións culturais locais.

Equipo Cambados. Constituído como unha SL, este grupo pretende ofrecer unha alternativa cultural que vaia máis alá do viño e o narcotráfico (un estigma reforzado trala serie Fariña). Unha alternativa que, segundo nos explicaron, xa existe, debido á efervescencia cultural da vila, pero que non goza de ningún tipo de apoio e , por tanto, impulso ou difusión. Neste sentido, o equipo lembrounos que a principal industria da zona é, en realidade, a pesqueira, incidindo concretamente no papel das redeiras, tradicionalmente esquecidas no relato social e cultural da vila. Por iso propoñen As redes pescando, unha proposta na que revalorizar o papel destas mulleres do mar, crear vínculos entre as creadoras locais e os públicos e crear comunidade, captado novos públicos e a participación da veciñanza.

Equipo Allariz. Para este proxecto o grupo, que traballará seguindo a lóxica dunha cooperativa, quere achegarse especialmente ao público de entre 25-40 anos da vila, que demanda, segundo a súa diagnose, unha actualización da oferta cultural e que busca fóra da vila alternativas para o seu tempo. Neste sentido destacan que se trata dunha veciñanza moi participativa en todo o que se promove dende o Concello, pero sen unha gran capacidade para desenvolver iniciativas propias. Por iso, a súa proposta pasa por complementar o amplo programa municipal cunha iniciativa orientada a implicar á veciñanza estimulando a creatividade colectiva.

 

 

Os seis anteproxectos evolucionarán nos vindeiros meses, a medida que se incorporen novos coñecementos e tamén novas necesidades, e probablemente nalgúns casos muden varios aspectos do que hoxe coñecemos; pero o que é innegable é o traballo e a creatividade colectivas que hai detrás de cada unha das propostas, das que non podemos sentirnos máis contentas, como comentou ao final da tarde o coordinador do Curso, Sergio Lago, acompañado de parte do equipo promotor.

Foi unha tarde de peche de trimestre emocionante, que se completou, tralas presentacións e o descanso, cunha conversa aberta sobre inclusión, igualdade e sostibilidade con Encarna Lago e Ángeles Miguélez que acabou por ser o broche de ouro da xornada :)

Traballo en equipo e técnicas de presentación de proxectos. Con Juan José Romero

Na penúltima sesión deste primeiro trimestre démonos cita de novo na aula para asistir a un obradoiro impartido por Juan José Romero, socio de Suma Importancia, quen nos achegou as claves dunha boa comunicación orientada a ese momento, tan importante como ás veces temido, da presentación dun proxecto.

Esta sesión chega nun momento clave, xa que mañá o alumnado exporá por primeira vez ante equipo de titores, compañeiras e algúns profesionais do sector os seus anteproxectos culturais. Estas presentacións seguirán un formato xa coñecido no Curso, como é o pechakucha, pero é habitual chegar á cita con moitas dúbidas relacionadas co discurso ou a posta en escena.

Juan ofreceunos algunhas ideas, baseadas na súa experiencia, relacionadas coa importancia fundamental da comunicación, no sentido de que, ás veces, grandes proxectos non acadan na súa presentación o resultado agardado por non ter sido ben compartidos.

A través dun sistema de fichas para construír mensaxes, os equipos tiveron ocasión de traballar chegando á súa proposta de valor; é dicir, a razón polas que alguén debera elixir o seu proxecto de entre todos os proxectos posibles. Non é un tema menor, xa que, segundo nos indicou Juan José Romero, a proposta de valor é a razón pola que todas mercamos unha cousa e non outra similar. Se non hai unha proposta de valor clara, prima o criterio económico, que habitualmente se traduce en escoller o máis barato.

Pero nesta sesión aprendemos tamén que o público que captamos segundo ese criterio o perdemos tamén pola mesma razón e, sobre todo, a importancia do equipo, tamén nunha presentación. Por iso, non debemos esquecer explicar quen somos, quen é cada membro do grupo e cal é a súa función.